بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ
بعضى از شما را به بعضى يعنى معاملهء آزمايندگان كند كه مؤمن را بكافر مبتلا گرداند تا جهاد كند و ثواب عظيم يابد و كافر را به مؤمن آزمايش دهد تا گوشمال يا به دو از كفر بازايستد
وَ الَّذِينَ قُتِلُوا
و آنان كه كارزار كنند
فِي سَبِيلِ اللَّهِ
در راه خداى و حفص قتلوا مىخواند يعنى كشته شوند
فَلَنْ يُضِلَّ
پس خداى باطل و ضائع نگرداند
أَعْمالَهُمْ
كردارهاى ايشان را
سَيَهْدِيهِمْ
زود باشد كه حق سبحانه راه نمايد ايشان را در دنيا به كارهاى ثواب و در آخرت بدرجات فوز و ثواب
وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ
و بصلاح آرد كارهاى ايشان را
وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ
و درآرد ايشان را به بهشت
عَرَّفَها لَهُمْ
به درستى كه تعريف كرده باشد براى ايشان بهشت را تا مشتاق شده باشند بدان يا منازل ايشان را قبل از دخول بديشان نموده يا خوشبوئى ساخته باشند جهت ترويج ايشان بهشت را
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى گروه گرويدگان
إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ
اگر يارى كنيد دين خداى را و پيغمبر او را
يَنْصُرْكُمْ
يارى كند خدا شما را تا بر اعداء مظفر گرديد
وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ
و استوار سازد قدمهاى شما را در معركهء جهاد تا منهزم نشويد
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و آنان كه كافر شدند
فَتَعْساً لَهُمْ
پس خوارى و نگونسارى و هلاكت و اندوه و زشتى و نااميدى مر ايشان راست
وَ أَضَلَّ
و گم و نابود سازد خداى
أَعْمالَهُمْ
عملهاى ايشان را
ذلِكَ
اين خوارى و بطلان عمل ايشان را
بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا
بسبب آنست كه ايشان كراهت داشتند و ناخواهان بودند
ما أَنْزَلَ اللَّهُ
آن چيزى را كه خداى فروفرستاده بر پيغمبر خود عليه الصلاة و السلام از امر توحيد و قيام به احكام شرع
فَأَحْبَطَ
پس باطل و ضايع گردانيد حق تعالى
أَعْمالَهُمْ
كردارهاى ايشان را كه از ان حسابى داشتند چون عمارت مسجد حرام و طواف خانهء كعبه و مهماندارى و اعانت مظلومان و نوازش يتيمان
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا
آيا سير نكردهاند كافران استفهام بمعنى امر است يعنى بايد كه سفر كنند
فِي الْأَرْضِ
در زمين مراد بلاد ثمود و عاد است
فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ
پس بنگرند كه چگونه بوده است
عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
سر انجام كار حال و مآل آنان كه پيش از ايشان بودند از اهل كفر و تكذيب و عصيان
دَمَّرَ اللَّهُ
هلاك كرد خدا و عذاب استيصال فرستاد
عَلَيْهِمْ
بر ايشان
وَ لِلْكافِرِينَ
و مر ناگرويدگان را
أَمْثالُها
مانند آن عقوبات خواهد بود و اين سخن تهديد كفار مكّه است .