وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ
و فرموديم آدمى را
بِوالِدَيْهِ إِحْساناً
با پدر و مادر خود نيكى كردن
حَمَلَتْهُ أُمُّهُ
برداشته است آدمى را مادر او
كُرْهاً
برنج و سختى
وَ وَضَعَتْهُ كُرْهاً
و بنهاده است او را به مشقت و محنت
وَ حَمْلُهُ
و مدت حمل او
وَ فِصالُهُ
و زمان از شير بازگرفتن او
ثَلاثُونَ شَهْراً
سى ماه است اگر كسى خواهد كه مدّت رضاع كامل باشد و ازينجا معلوم شد كه اقل مدّت شش ماه بود چه زمان رضاع حولين كاملين است
حَتَّى إِذا بَلَغَ
تا وقتى كه برسد آدمى
أَشُدَّهُ
بكمال قوّت خود كه سى و سه سالگى است و گفتهاند از هژده تا چهل
وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً
و برسند بچهل سالگى اكثر مفسّران برآنند كه اين آيت خاص است با امير المؤمنين ابى بكر صديق رضى اللّه عنه ، كه شش ماه در شكم مادر بود و دو سال تمام شير خورده و هژدهساله به خدمت حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم رسيد و آن حضرت ص بيستساله بود كه در سفر و حضر رفيق و قرين وى بودى و چون سال مبارك حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم بچهل رسيد مبعوث شد و صديق رض سى و هشتساله بود كه بوى ايمان آورد و چون چهلساله شد
قالَ رَبِّ
گفت اى پروردگار من
أَوْزِعْنِي
الهام ده مرا و توفيق بخش
أَنْ أَشْكُرَ
تا شكر گويم
نِعْمَتَكَ الَّتِي
نعمت ترا آن نعمتى كه بكرم عميم خود
أَنْعَمْتَ عَلَيَّ
انعام كرده بر من كه نعمت اسلام است
وَ عَلى والِدَيَّ
و بر نعمتى كه بر پدر و مادر من داده كه حيات است و قدرت و نعمت ، اسلام نيز گفتهاند كه از مهاجر و انصار رض كسى كه پدر و مادرش بشرف اسلام رسيده باشد غير از صديق رض نيست
وَ أَنْ أَعْمَلَ
و ديگر الهام ده كه عمل كنم
صالِحاً
عمل ستوده كه
تَرْضاهُ
بپسندى آن را و از ان خوشنود باشى حق سبحانه دعاى وى را مستجاب گردانيد و توفيق داد تا هر بنده را كه براى دين عذاب مىكردند بخريد و آزاد كرد و از جمله آن بلال حبشى رض است
وَ أَصْلِحْ لِي
ديگر دعا كرد براى اولاد خود برين وجه كه بصلاح آر براى من يعنى صلاح را جارى گردان
فِي ذُرِّيَّتِي
در فرزندان من اين دعا نيز بشرف اجابت رسيد كه دخترش عائشه صديقه رضى اللّه عنها بشرف فراش حضرت اشرف رسل عليه الصلاة و السّلام مشرّف شد و پسرش عبد الرحمن مسلمان گشت و پسر او ابو عتيق نيز به دولت خدمت حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم رسيد و شرف سرفرازى يافت در وسيط آورده كه از اصحاب رض چهار مسلمان كه جد و پدر و نبيره و پسر نبيره باشند پيغمبر عليه السلام را نديده بودند مگر ابو قحافه و ابو بكر و عبد الرحمن و ابو عتيق رضى اللّه عنهم و بسى قبائل بزرگ از اولاد صديق رضى اللّه عنه ، در عالم هستند اغلب ايشان بشرف علم و صلاح آراسته
إِنِّي
به درستى كه من
تُبْتُ إِلَيْكَ
بازگشتم به حضرت تو از هر چه رضاى تو در ان نيست
وَ إِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ
و من از گردننهادگانم فرمان ترا .