وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و گفتند آنان كه كافر بودند از بنو عامر و امثال ايشان
لِلَّذِينَ آمَنُوا
براى آنان كه ايمان آوردند از جهينه و احزاب ايشان
لَوْ كانَ خَيْراً
اگر ايمان خير بودى و راستى و درستى داشتى
ما سَبَقُونا
پيشى نهگرفتندى بر ما و مسارعت نكردندى
إِلَيْهِ
بسوى او از اراذل قبائل بلكه مادران سابق مىبوديم چه رتبه ما از ايشان بزرگتر است و بزرگى و شهرت ما بيشتر يا يهود بعد از اسلام ابن سلام و اصحاب او رضى اللّه عنهم گفتند كه اگر آنچه محمد آورده خوب بودى ديگران نتوانستندى بر ما پيشى گرفتن چه دانش ما بيش از ايشان است
وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ
و چون راه نيافتند كفار يا يهود به قرآن يا بهآنچه پيغمبر آورد
فَسَيَقُولُونَ
پس مىگويند
هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ
اين دروغى كهنه است يعنى پيشينيان نيز مثل اين گفتهاند
وَ مِنْ قَبْلِهِ
و حال آنكه پيش از قرآن
كِتابُ مُوسى
كتاب موسى يعنى توريت بوده و گردانيديم ما آن را
إِماماً
پيشواى اهل دين
وَ رَحْمَةً
و بسبب رحمت باوردارندگان
وَ هذا كِتابٌ مُصَدِّقٌ
و اين قرآن كتابى است تصديقكننده مر توريت يا جميع كتب منزله را
لِساناً عَرَبِيًّا
به زبان تازى
لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا
تا بيم كند آنان را كه ستم كردند بر نفس خود بكفر و معصيت
وَ بُشْرى
و مژدهدهنده
لِلْمُحْسِنِينَ
مر نيكوكاران را برضوان الهى
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا
به درستى كه آنان كه گفتند
رَبُّنَا اللَّهُ
پروردگار ما خداى است
ثُمَّ اسْتَقامُوا
پس بايستادند بر ان و عدول نكردند از ان يعنى جمع فرمودند ميان توحيد كه خلاصه علم است و استقامت كه منتهاى عمل است در بحر الحقائق فرموده كه استقامت ورزيدن بجوارح بر تعهّد و اركان شريعت و بنفوس بر تادّب بآداب طريقت و بقلوب بر تصفيه آن از تعلقات و بارواح بر تجليه آن از انوار صفات و سير بر محض توحيد و بخفى بر فنا از غير حق و بقا به حق و كمال استقامت اينست و ببايد دانست كه بىهمراهى استقامت وصول به سرمنزل كمال فكرى است بس باطل و خيالى است بهغايت محال مصرعه - كرامت نيابى مگر ز استقامت
فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ
پس هيچ ترس نيست بر مؤمنان مستقيم از رسيدن مكروهى بديشان در ان جهان
وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
و نيستند ايشان كه اندوهگين شوند از فوت محبوبى درين جهان
أُولئِكَ
آن گروه يعنى اهل ايمان و استقامت
أَصْحابُ الْجَنَّةِ
ملازمان بهشتاند
خالِدِينَ فِيها
جاويدبودگان در ان و پاداش داده شوند
جَزاءً
پاداش دادنى
بِما كانُوا يَعْمَلُونَ
بهآنچه بودند كه عمل مىكردند -