وَ مَنْ أَضَلُّ
و كيست گمراهتر
مِمَّنْ يَدْعُوا
از كسى كه بخواند و بپرستد
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز خداى تعالى
مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ
آن را كه اجابت نكند دعاى او را
إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ
تا روز رستخيز يعنى اگر مشرك معبود باطل خود را در مدت عمر دنيا بخواند اثر اجابت ازو ظاهر نخواهد شد
وَ هُمْ
و بتان
عَنْ دُعائِهِمْ
از خواندن بتپرستان مر ايشان را
غافِلُونَ
بىخبرانند و چون نمىشنوند دعاى ايشان را پس چگونه اجابت كنند بدبخت كسى كه از عبادت خداوند شنونده و اجابتكننده دست بازدارد و روى توجه بجمادى چند نابينا و ناشنوا آرد بيت بىبهره كسى كه چشمه آب حيات * بگذارد درو نهد بسوى ظلمات
وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ
و چون حشر كرده شوند مردمان
كانُوا لَهُمْ
باشند معبودان باطل مر عابدان خود را
أَعْداءً
دشمنان بخلاف آنچه گمان مىبرند از شفاعت و مددگارى
وَ كانُوا
و باشند معبودان باطل
بِعِبادَتِهِمْ
به پرستش عابدان مر ايشان را
كافِرِينَ
ناگرويدگان يا عابدان باشند پرستش ايشان را منكر يعنى بتان مىگويند كه اينان ما را نپرستيدهاند كما قال يوم القيمة يكفرون بشرككم يا بتپرستان گويند كه ما بتان را پرستش نكرديم كما قال و اللّه ربنا ما كنا مشركين
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ
و چون خوانده شود بر كافران
آياتُنا
آيتهاى كتاب ما
بَيِّناتٍ
در حالتى كه ظاهر باشد دلائل اعجاز از ان
قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
گويند آنان كه نگرويدهاند
لِلْحَقِّ
مر سخن حق را
لَمَّا جاءَهُمْ
آن هنگام كه آمد بديشان
هذا سِحْرٌ مُبِينٌ
اين است جادوى آشكارا
أَمْ يَقُولُونَ
بلكه به همين بسنده نكنند كه آن را سحر خوانند ، و مىگويند
افْتَراهُ
بربسته است قرآن را محمد ص بر خداى و از خود گفته
قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ
بگو اگر بربافته باشم بفرض محال آن معصيتى بهغايت بزرگ بود و هر آئينه بر آن عقوبتى بزرگ متفرع شود -
فَلا تَمْلِكُونَ
پس شما و غير شما مالك نتوانيد بود
لِي
براى من
مِنَ اللَّهِ شَيْئاً
از خدا چيزى را يعنى قادر نباشيد بر دفع چيزى از عذاب اگر خداى تعالى به من خواسته باشد پس من چگونه جرأت كنم و با استظهار كدام مددگارى اين كار كنم
هُوَ أَعْلَمُ
خدا داناتر است
بِما تُفِيضُونَ
بهآنچه خوض مىكنيد
فِيهِ
در اين يعنى طعن مىزنيد بر قرآن و سحر و مفترى مىگوئيد
كَفى بِهِ شَهِيداً
بسنده است خدا گواه بدان
بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ
ميان من و شما براى من گواهى دهد به راستى كلام و تبليغ احكام و بر شما بر كذب و عناد و انكار و فساد
وَ هُوَ الْغَفُورُ
و او آمرزنده است كسى را كه توبه كند از شرك
الرَّحِيمُ
مهربان است بر كسى كه در ايمان راسخ باشد .