وَ كَمْ أَرْسَلْنا
و چه بسيار فرستادهايم
مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ
از پيغمبران در ميان پيشينيان كه مشرك و مسرف بودند و كفر ايشان ما را از ارسال رسل منع نكرد
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
و نيامد بكفار گذشته هيچ فرستاده از نزد ما مگر آنكه بودند معاندان قوم كه به او استهزا مىنمودند چنانچه جاحدان قريش نسبت به تو مىكنند
فَأَهْلَكْنا
پس هلاك كرديم ما بسبب استهزا
أَشَدَّ مِنْهُمْ
سختترين ايشان را
بَطْشاً
از جهت قوّت يعنى اقوياى ايشان را هلاك كرديم و شدّت و شوكت ايشان ما را عاجز نساخت
وَ مَضى
و گذشت در قرآن به چندين موضع
مَثَلُ الْأَوَّلِينَ
وصف و خبر قصّه پيشينيان كه ايشان با پيغمبران چه كردند و ما با ايشان چه كرديم درينجا وعده پيغمبر ص است به نصرت و وعيد اعادى او به عقوبت
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ
و اگر بپرسى قوم خود را كه
مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
كه آفريد آسمانها و زمين را
لَيَقُولُنَّ
هر آئينه گويند
خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ
بيافريد آنها را خداوند غالب در حكم و فرمان
الْعَلِيمُ
دانا باحوال بندگان چه اين آفرينش كار عاجز و جاهل نتواند بود در اين آيت اخبار مىكند از غايت جهل ايشان كه مقراند به آفريننده قوى دانا و عبادت غير او مىكنند پس حق سبحانه در صفت خود مىفرمايد كه
الَّذِي جَعَلَ
خداوند آنست كه ساخت
لَكُمُ الْأَرْضَ
براى شما زمين را
مَهْداً
بساطى گسترده تا قرارگاه شما باشد
وَ جَعَلَ لَكُمْ
و بيافريد و ظاهر گردانيد براى شما
فِيها سُبُلًا
در ان زمين راهها
لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
تا شايد كه شما راه يابيد بسلوك بر ان طرق بسوى بلاد و ديارى كه خواهيد
وَ الَّذِي نَزَّلَ
و وى آن خداى است كه فروفرستاده
مِنَ السَّماءِ
از آسمان
ماءً بِقَدَرٍ
آبى به قدر حاجت و مصلحت يعنى نه بسيارى كه سبب غرق شدن شود چون طوفان نوح ع و نه اندك كه مهمات را كفايت نكند
فَأَنْشَرْنا بِهِ
پس زنده گردانيديم بدان آب
بَلْدَةً مَيْتاً
جايگاه مرده يعنى زمين افسرده خشك شده را باخراج گياه التفات از غيبت بتكلم جهت اختصاص وى است بدين فعلى
كَذلِكَ
مانند آن زنده كردن
تُخْرَجُونَ
بيرون آورده خواهيد شد از قبرها پس از زنده شدن .