فَمَنْ أَظْلَمُ
پس كيست ستمكارتر
مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ
از كسى كه دروغ گويد بر خداى تعالى و او را بزن و فرزند و شريك نسبت دهد
وَ كَذَّبَ بِالصِّدْقِ
و دروغ شمرد سخن راست را كه قرآن است
إِذْ جاءَهُ
چون بيايد بوى و گفتهاند مراد ذى الصدق است يعنى محمد ص صلّى اللّه عليه و سلّم كه چون بوى آيد تكذيب كند
أَ لَيْسَ
آيا نيست يعنى هست
فِي جَهَنَّمَ
در دوزخ
مَثْوىً لِلْكافِرِينَ
منزل و مقام مر ناگرويدگان را
وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ
و آنكه آمد به سخن راست
وَ صَدَّقَ بِهِ
و آنكه راست شمرد آن را
أُولئِكَ
آن گروه
هُمُ الْمُتَّقُونَ
ايشانند پرهيزگاران و گويند جاء بالصدق آينده جبرئيل عليه السلام كه قرآن بياورد و مصدق محمد صلّى اللّه عليه و سلّم كه تصديق نمود و بقبول تلقى فرمود و گويند كه جاى پيغمبر است صلّى اللّه عليه و سلّم و مصدق ابو بكر رضى اللّه عنه در تبيان از مجاهد نقل مىكند مصدق حضرت على است كرم اللّه وجهه و گفتهاند همه مؤمنان مصدقاند
لَهُمْ
مر ايشان راست
ما يَشاؤُنَ
آنچه خواهند و تمنّا كنند از نعمت و كرامت
عِنْدَ رَبِّهِمْ
نزديك پروردگار ايشان
ذلِكَ
آن است
جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ
پاداش نيكوكاران يعنى اهل تصديق و حق تعالى ايشان را پاداش مىدهد
لِيُكَفِّرَ اللَّهُ
تا محو كند و بپوشد خداى
عَنْهُمْ
از ايشان
أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا
بدترين آنچه كرده باشند ذكر أسوأ از براى مبالغه است يعنى هرگاه اسوأ آن را مىپوشد غير آن بطريق اولى
وَ يَجْزِيَهُمْ
و پاداش دهد ايشان را
أَجْرَهُمْ
مزد ايشان
بِأَحْسَنِ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ
به نيكوترين آنچه بودند كه عمل مىكردند كه آن ايمان است و گفتهاند احسن اعمال ايشان را جز زياده دهند و مزد باقى عملهاى ايشان را بدستور عطا فرمايند
أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ
آيا نيست خداى تعالى كفايتكننده
عَبْدَهُ
بنده خود را يعنى محمد ص را معنى آنست كه كفايت خواهد كرد شر دشمنان را از وى و نصرت خواهد داد وى را بر مشركان و غالب خواهد ساخت دين وى را بر همه اديان آوردهاند كه چون حضرت رسالتپناه صلّى اللّه عليه و سلّم معايب الهيه باطله كافران بيان مىكرد و ايشان گفتند يا محمد ص چنين مگوى مبادا كه خدايان ما ترا رنج رسانند و حال تو به تباهى انجامد حق سبحانه فرمود كه
وَ يُخَوِّفُونَكَ
و مىترسانند ترا مشركان
بِالَّذِينَ
به آنان كه مىپرستند
مِنْ دُونِهِ
بجز خداى تعالى
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ
و هرك را گمراه سازد خداى تا تخويف كند كسى را بهآنچه جمادى است لا يضر و لا ينفع
فَما لَهُ
پس نيست آن گمراه را
مِنْ هادٍ
هيچ راهنماينده كه او را راه نمايد .