اللَّهُ نَزَّلَ
خداى تعالى فروفرستاده
أَحْسَنَ الْحَدِيثِ
نيكوترين سخن را كه هست
كِتاباً مُتَشابِهاً
كتابى مانند يكديگر يعنى قرآن كه بعضى از ان مشابه بعضى است در اعجاز يا در جودت لفظ و صحت معنى يا برخى از ان مصدق برخى ديگرست و در ان تناقض و اختلاف نيست
مَثانِيَ
دوباره و دو تو كرده يعنى مشتمل است بر زوجات چون امر و نهى و وعده و وعيد و ذكر و فكر و رحمت و عذاب و بهشت و دوزخ و مؤمن و كافر
تَقْشَعِرُّ مِنْهُ
مىلرزد ازو يعنى از خوف وعيدى كه درو است
جُلُودُ الَّذِينَ
پوست بر تنهاى آنان كه
يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ
مىترسند از پروردگار خود
ثُمَّ تَلِينُ
پس نرم مىشود و آرام مىگيرد
جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ
پوستها و دلهاى ايشان
إِلى ذِكْرِ اللَّهِ
بسوى ياد كردن رحمت و مغفرت خداى عز و جلّ امام قشيرى رح فرمود مىلرزد از هيبت الهى و ساكن مىشود از انس بادشاهى گفتهاند لرزه و آرام بآثار قبض و بسط دست دهد يا به سبب استتار و تجلى و در كشف الاسرار آورده كه تقشعر منه جلودهم صفت مبتديان راه راست و تلين جلودهم و قلوبهم سمت نواختگان لطف اللّه
ذلِكَ
آن كتاب كه قرآن است
هُدَى اللَّهِ
راه نمودن خداى تعالى است يعنى ارشاديست مر خلق را از خداى
يَهْدِي بِهِ
راه مىنمايد به آن
مَنْ يَشاءُ
هرك را خواهد
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ
و هرك را فروگذارد خداى عز و جلّ هر آئينه در وادى ضلالت افتد
فَما لَهُ
پس نيست مر او را
مِنْ هادٍ
راهنماينده كه از سرگردانى خلاصى دهد
أَ فَمَنْ يَتَّقِي
آيا كسى كه بپرهيزد
بِوَجْهِهِ
بر روى خود
سُوءَ الْعَذابِ
از بدى و شدّت عذاب يعنى از زبانه آتش
يَوْمَ الْقِيامَةِ
روز رستخيز باشد چون كسى است كه ايمن بود از عذاب و در راحت گذراند و در وسيط از كلبى نقل مىكند كه مراد ابو جهل است كه او را به دوزخ برند دستهاى بر گردن بسته و او به روى خود خواهد كه از آتش بپرهيزد
وَ قِيلَ لِلظَّالِمِينَ
و گويند مر ستمكاران را
ذُوقُوا
بچشيد
ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
و بال آنچه بوديد كه مىكرديد از تكذيب پيغمبر ص
كَذَّبَ الَّذِينَ
تكذيب كردند آنان كه بودند
مِنْ قَبْلِهِمْ
پيش از كفار مكه پيغمبران خود را
فَأَتاهُمُ الْعَذابُ
پس آمد بديشان عذاب الهى
مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ
از آنجا كه نمىدانستند و توقع نداشتند -