عدم استطاعت شكر بر احسانات او - تعالى شأنه - واقع شده ، و به مثل كلام آن حضرت ، انبيا [ ( عليهم السلام ) ] هم - با وجود قطعيت عصمت ايشان - در حال مناجات ، متكلم شدهاند .
و كلام ابى بكر به مخاطبه خلق مصرّح به اعتراف اعتراء شيطان بر نفس خود و اطاعت او واقع شده ، و گاهى كسى از انبيا [ ( عليهم السلام ) ] اعتراف به اعتراى شيطان بر خود و اطاعت او به طيش و زيغ و غضب در مخاطبه خلق نكرده .
اما آنچه گفته : و قضيه حمليه را كه در كلام امام واقع است ملحوظ بايد داشت كه دلالت بر وقوع نسبت بالجزم بين الطرفين مىكند ، و قضيه شرطيه ابوبكر را نيز به خاطر بايد آورد كه ( إن زغت ) هرگز وقوع طرفين را نمىخواهد .
پس اولا : آنكه كلام ابى بكر دلالت صريحه بر اين معنا دارد كه : ابوبكر را شيطانى بود كه او را در مىگرفت ، و او به اعترايش زيغ از حق به سوى باطل مىورزيد ، به اين سبب حاضرين را حكم كرد كه به وقت اعتراء آن شيطان و زيع ، من را مستقيم مىكرده باشيد ، و از باطل به سوى حق آورده ، پس همين عادت سابقه ابى بكر مانع استحقاق امامت خواهد بود ، كه امام را نشايد كه تابع شيطان باشد ، و سنيان روايت كنند كه حضرت رسول خدا ( صلى الله عليه وآله و سلم ) در حق عمر فرموده :
ما لقيك الشيطان سالكاً فجّاً قطّ إلاّ سلك فجّا غير فجّك ( 1 ) .
هامش
1 . در [ الف ] اشتباهاً : ( فجّاً غيرك ) آمده است .