آيا در لسان اهل عرف از متشرّعين ، عنوان « ضرر » و « غرم » با همان معناى حقيقى كه از اين دو فهميده مىشود ، بر انفاق در راه خدا اطلاق مىشود ؟ در حالى كه خداوند مىفرمايد : « مَاعِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ مَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ . . . » « 1 » و اين از آياتى است كه دلالت دارد بر اينكه آنچه در راه خدا داده مىشود نفاد ندارد ، و نتيجه و آثار آن باقى است ، هر چند عين آن در ظاهر از بين مىرود . و اينكه بگوييم اين اطلاقات و تعبيرات باعث نمىشود عنوان « ضرر » در نظر اهل عرف - جداى از ايمانشان به آخرت - از بين برود ، حرف صحيحى نيست ، زيرا صدق عنوان « ضرر » در لغت و عرف ، تابع تحقّق نقصى بدون منفعت است ، اما تشخيص اين كه انتفاعى حاصل است يا نه ، به نظر عرف نيست . اگر اهل عرف بر حسب نظر ابتدايى خود كه بر اساس غفلت از مصالح موجود در متعلّقات احكام شرع شكل گرفته ، عنوان ضرر را در بعضى از موارد محقّق بدانند ، ولى ما بعد از دقّت و تأمّل بفهميم كه ضرر صدق نمىكند ، الزامى نداريم كه در اطلاق لفظ ضرر ، تابع عرف شويم و حكم به صدق عنوان ضرر در اين موارد كنيم .
* * *
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 96 .