ضررين را در تنبيه ششم « 1 » ، بيان كرده است . و تعجب بيشتر از كلام محقّق نايينى قدس سره « 2 » است كه بر كلام شيخ ايراد گرفته به اين كه وجهى ندارد همه را در يك مسئله بيان كند ، و درست اين است كه براى مسئلهء تعارض ضررين ، يك عنوان مستقل ، و براى مسئلهء اضرار به غير - مانند ولايت از جانب والى جائر - عنوانى ديگر جعل كند . به نظر مىرسد ، ظاهراً ايشان متوجه امر چهارم كه شيخ انصارى در رساله اش ذكر كرده نشدهاند ، زيرا درست همان چيزيست كه ايشان مىخواهد .
به هر حال ، باز مىگرديم به بحث از مسئلهء اوّل و دوم كه اين تنبيه در مقام بيان آن دو است . و مسئلهء سوم را در تنبيه آينده بحث خواهيم كرد ، إنشاءاللَّه تعالى .
مسئلهء اوّل
و آن اينكه براى دفع ضرر از خود ، به ديگرى ضرر بزند ؛ مثل اينكه مسير سيل را به سمت خانه ديگرى منحرف كند تا سيل به
هامش
( 1 ) . شيخ انصارى ، در « رسائل فقهية » ، ص 125 : « [ التنبيه ] السادس ؛ لو دار الأمر بينحكمين ضرريين بحيث يكون الحكم بعدم أحدهما مستلزما . . . » .
( 2 ) . رسالة فى قاعدة نفى الضرر ( للخوانسارى ) ، ص 223 : « . . . فالصّواب جعل عنوان مسألةتعارض الضّررين بالنّسبة إلى شخصين . . . » .