تنبيه هشتم : ضرر زدن به غير به منظور دفع ضرر از خود
شيخ انصارى قدس سره در ملحقات مكاسب ، در تنبيه چهارم از تنبيهات رسالهء قاعدهء « لا ضرر » ، مىنويسد : « مقتضاى قاعده اين است كه وارد كردن ضرر به ديگرى به منظور دفع ضرر از خود جايز نيست ؛ و همچنين دفع ضرر از ديگرى با كارى كه موجب ضرر به خود مىشود واجب نيست ، زيرا جواز در مورد اوّل ، و وجوب در مورد دوم ، دو حكم ضررى هستند » . « 1 » سپس قول مشهور فقهاء مبنى بر عدم جواز اسناد ديوارى كه خوف فرو ريختن آن مىرود به شاخه نخل « 2 » همسايه را ، فرع بر مورد اوّل ؛ و جواز ضرر زدن به ديگرى به هنگام اكراه يا تقيه را ، فرع بر مورد دوم دانسته است ؛ به اين معنا كه اگر ظالمى امر كند به كسى ضرر وارد كن ، يا تهديد كند كه اگر ضرر وارد نكنى فلان كار را مىكنم ، بر شخص جايز است براى دفع ضررى كه ظالم وعدهء آن را داده ، به آن كس ضرر وارد كند ، و واجب نيست به خاطر دفع
هامش
( 1 ) . رسائل فقهية ( شيخ انصارى ) ، ص 122 : « [ التنبيه ] الرابع ؛ إنّ مقتضى هذه القاعدة أن لايجوز لأحد إضرار إنسان . . . » .
( 2 ) . الجِذع : واحد جُذوع النخلة ، و قيل : هو ساق النخلة ، والجمع أجذاع وجُذوع . ( لسانالعرب ، ج 8 ، ص 45 ) .