اين گونه نبوده است . « 1 » همانا ، خداوند آنچه خارج از توان و طاقت ما بود از ما برداشته « 2 » و جز به اندازه توان ، به ما تكليف نفرموده « 3 » و تنها به تكاليف سهل و آسان ، ما را موظف ساخته است « 4 » و براى هيچ كس ، حجت و عذرى باقى نگذاشته است . « 5 »
بنابراين ، شقى و زيان كار كسى است كه با معصيت پروردگار هلاكت خويش را فراهم مىسازد « 6 » و سعادتمند و رستگار كسى است كه مشتاق و راغب خدا بوده و از
هامش
( 1 ) . بر طبق تفسير شيرازى در بخش 2 اين مسئله بر مىگردد به تفاوت عادت ( سنت ) خدا درباره توبه مسلمين وسنت خدا در خصوص يهوديان . در خصوص اولى ( مسلمين ) خدا تنها از آنها خواسته كه توبه كنند ( النادم ) اما در مورد دومى ( يهوديان ) خدا از آنها خواسته كه علاوه بر توبه به كشتن يكديگر تيغ بِكِشند ( قتل انفسهم ) چنانكه در بقره ، آيه 54 آمده : « و وقتى كه موسى به قوم خود گفت : اى قوم ، شما به نفس خود ستم كرديد . كه گوساله پَرست شديد ، اكنون به سوى آفريدگارتان بازگرديد و ( به كيفر جهالت خود ) به كشتن يكديگر تيغ بركشيد . » .
( 2 ) . بقره ، آيه 286 : « پروردگارا ! تكليفِ گران و طاقت فرسا كه بر پيشينيان ما نهادهاى بر ما مگذار . پروردگارا ! بارتكليفى فوق طاقت ما بر دوش منه . » .
( 3 ) . بقره ، آيه 286 : « خدا هيچ كس را تكليف نكند مگر به قدر توانايى او . » بر طبق مطالب شيرازى اين آيه مرجع ميزان وظايف است - بر اساس اعتقادات مسلمين - خدا به يهودىها وظايف سختترى مثل « انجام پنجاه ركعت نماز واجب در روز ، پرداخت يك چهارم مالشان به عنوان صدقه . . . » محل كرده بود . همچنين مرجع اين مطلب نيز در سوره 4 ( نساء ) آيه 160 آمده : « پس به جهت [ اين همه ] ظلمى كه يهود كردند و هم بدين جهت كه بسيارى مردم را از راه خدا منع كردند ، ما نعمتهاى پاكيزهاى را كه بر آنها حلال بود حرام گردانيديم ؛ » همچنين به مطالب شيرازى در بخش 2 رجوع كنيد . .
( 4 ) . حج ، آيه 78 : « او شما را برگزيده [ و به دين خود سرافراز كرده ] و در مقام تكليف بر شما مشقت و رنج ننهاده . » وآياتى از اين قبيل . .
( 5 ) . نساء ، آيه 165 : « رسولانى را فرستاد كه [ نيكان را ] بشارت دهند و [ بدان را ] بترسانند تا آنكه پس از فرستادن رسولان ، مردم را بر خدا حجتى نباشد . » و همچنين تحريم ، آيه 7 : « اى كافران ! امروز عذرخواهى مكنيد [ كه پذيرفته نيست ] تنها آنچه [ در دنيا ] مىكردهايد به آن مجازت مىشويد . » .
( 6 ) . ( على رغم او ) ( عليه ) را شيرازى اينگونه معنا مىكند كه : « على رغم ميل خدا ( در حالى كه او بايد نابودى ايشانرا بخواهد ) ، چرا كه خدا از اينكه بندگانش بايد نابود شوند خشنود نمىشود . از اين رو خدا رحمت خود را شامل حال آنها مىكند و براى مجازات گناهانشان شتاب نمىكند . حتى او در مقابل آنها در رحمتش صبور است و با مهربانىاش منتظر است كه آنها بازگردند . او درهاى توبه را به روى آنها مىگشايد . بارِ تكاليف را از آنها بر مىدارد . چرا كه آنها توان تحمل آن را ندارند و تنها به اندازه ظرفيتشان بر عهده آن گذاشته . از اين رو مثل اين است كه هركس بعد از اين همه تمهيداتى كه خدا انديشيده به خاطر اعمالش مجازات مىشود و باز ( حقيقت خدا نمىخواسته كه او چنين اعمالى را مرتكب شود ( ولى خود او اينگونه انتخاب كرده است ) . .