پيدا مىكند ، علىهذا آن كس شايستهء اين مقام است كه وى را هيچ پرواى عوام نباشد .
همچنين امام رازى بطورى كه در شرح حالات او گفته آمد افكار و عقائد خود را پيچيده و در لفافههاى غير معمولى ظاهر ميساخت . ابن رشد در تصنيفات خود صريحا مىنويسد كه حقايق اصلى را نبايد به جمهور ناس اظهار داشت .
امروز وظيفهء يك نفر مؤلف علم كلام جديد آنست كه خزائن و گنجورهائى را كه اين بزرگان مكتوم و سر به مهر گذاردهاند همه را وقف عام كند .
در علم كلام قديم فقط از عقائد اسلام بحث مىشد ، زيرا در آن زمان مخالفين اعتراضهائى كه بر اسلام ميكردند راجع بعقائد تنها بوده است ، ليكن امروز مذهب از نظر تاريخى ، اخلاقى ، تمدنى و بالاخره اجتماعى مورد دقت نظر و سنجش قرار ميگيرد .
در نزد علما و دانشمندان اروپا بقدرى كه مسائل اخلاقى و قانونى يك مذهب قابل اعتراضند عقائد آن مذهب آن قدر قابل اعتراض نيستند . به نظر آنها جواز تعدد نكاح ، طلاق ، برده و بالاخره جهاد در يك مذهب براى بطلان آن از هر دليلى قويتر شمرده مىشود و بنابراين در علم كلام حاضر از اين قبيل مسائل هم بحث خواهد شد و اين حصه به كلى علم كلام نوين خواهد بود .
نكتهء ديگرى كه رعايت آن زياده از همه لازم و ضرورى است اينست كه دلائل و براهين در يك پيرايهء ساده و روشنى بيان شوند كه علاوه بر سريع الفهم بودن ، در دل جايگزين گردد . در طريقهء قديم از مقدمات پيچ در پيچ ، اصطلاحات منطقى ، افكار و خيالات نهايت درجه باريك و دقيق كار گرفته مىشد ، از اين طريقه مخالف مرعوب گرديده و خاموش ميشد ، ليكن در قلبش يقين و كيفيت وجدان پيدا نميشده است .
غرض در تدوين و ترتيب علم كلام جديد رعايت امور مذكورهء فوق را جدا بايد ملحوظ داشت و در خاتمه نام بزرگانى هم كه منبع و مأخذ اين علم كلامند لازم است بطور خاص ذكر شود و آنها عبارتند از : ابو مسلم اصفهانى ، قفال ، ابن حزم ، امام غزالى ، راغب اصفهانى ، ابن رشد ، امام رازى ، شاه ولى الله .
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة علم كلام جديد 4
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صعلم كلام جديد ٤