علوم جديده و مذهب
در تمام دنيا صدا بلند است كه علوم جديده بنياد مذهب را متزلزل ساخته - است . پوشيده نيست كه در جنگ فلسفه و مذهب اين قبيل صداها هميشه بلند بوده و از اين لحاظ نبايد آن را يك واقعهء تازهاى پنداشت ، ليكن چيزى كه تازگى دارد اين - است كه ميگويند فلسفهء قديم چون مبنى بر قياسات و ظنيات بود نتوانست كار مذهب را تمام كند بر خلاف فلسفهء جديد كه بيشتر مبنى بر مشاهده و تجربه است مذهب در مقابل آن به هيچ نحوى نميتواند جان در ببرد .
اين صدا يك صداى عامى است كه از اروپا برخاسته و امروز در تمام روى زمين منتشر مىباشد ، ليكن بايد بدقت ديد كه درينباب چقدر از مغالطه كار گرفته شده است ؟ .
فلسفه در يونان مجموعهاى را ميگفتند كه در آن طبيعيات ، عنصريات ، فلكيات ، الهيات و ما بعد الطبيعه همه اينها داخل بوده است ، ليكن اروپا آن را روى اصول صحيح دو قسمت كرده مسائلى كه از روى مشاهده و تجربه قطعى و يقينى ثابت ميشوند لقب سائنس « 1 » يعنى علم به آن داده برعكس مسائلى كه از دسترس مشاهده و تجربه خارج ميباشند نامش را فلسفه گذاردهاند .
نسبت بمسائل جديده اين فكر كه عموما انتشار دارد كه آنها قطعى و يقينى ميباشند در آن اولين اشتباهى كه هست اين است كه چيزهائى كه يقينى و قطعى شمرده ميشوند مسائل سائنس و طبيعى صرف ميباشند و از اينروست كه در اروپا نسبت بمسائل مزبوره بين علما و دانشمندان آن فن روىهمرفته اختلافى وجود ندارد ، ليكن در فلسفه اينطور نيست .
هامش
( 1 )ecneicS