ميگويد همانطور كه دماغ ما محسوسات را مجرد كرده و صور عقلى بنا مىكند همينطور قوه قدسيهء انبياء بمعقولات لباس محسوسات ميپوشاند ، ليكن بايد در نظر داشت كه اين حقيقت وحى و مشاهده مذهب حكماء صرف مىباشد ، بر عكس نزد علماى ظاهر اين قول داخل در كفر است .
تقريبا در همين زمان انجمن اخوان الصفا منعقد گرديد كه مقصود سازش دادن شريعت با فلسفه بوده است . اعضاء اين انجمن در مسائل مهمهء شريعت و فلسفه پنجاه و يك رساله نوشتند كه نام آن اخوان الصفا و امروز در چهار جلد كلان موجود مىباشد ، ولى اعضاء مزبور اين قدر هم جرئت نكردند كه نام خود را ظاهر سازند ، از ميان آنها عدهاى كه نامشان در كشف الظنون مذكور است عبارتند از :
ابو سليمان محمد بن نصير البستى ، ابو الحسن على بن هارون الزنجانى ، ابو احمد النهرجورى ، زيد بن رفاعه و ابو احمد مهرجانى .
اين قدر در نزد همه مسلم است كه مصنف اين رسالات تمام از حكماى اسلام بودند . در كشف الظنون است كه « كلّهم حكماء اجتمعوا و صنفوا » شهرزورى در تاريخ الحكما از ايشان تا يك اندازه بتفصيل ذكر نموده و ميگويد اين دانشمندان در يك موقع مقصدشان را تصريح كردهاند كه خلاصهء آن اين است كه حكماى قديم در بسيارى از علوم و فنون مثل طب ، رياضيات ، طبيعيات ، نجوم و غيره كتابهائى تصنيف نمودند ولى كتب مزبور نتايج مختلف داده گروهى با آنها مخالفت ورزيدند و وجه آن يا عدم واقفيّت بوده و يا آنكه اين مسائل خارج از فهم آنها بوده است ، جمعى ديگر اين علوم را خواندند ليكن چون تكميل نكردند نتيجه اين شد كه منكر احكام شريعت كرديده و مسائل مذهبى را به نظر حقارت ديدند و چون منظور برادران دانشمند ما دست يافتن بحقيقت هر دو بوده لذا اين ( 51 ) رساله را نوشتند كه در آنها حقائق شريعت اسلامى و علوم فلسفيّه از پرده بيرون ريخته شده است « 1 » .
در سدهء پنجم هجرى امام غزالى بوجود آمد كه در اين سلسله سرخيل تمام
هامش
( 1 ) رسائل اخوان الصفا جلد دوم صفحه 329 ( مؤلف )