و ارتقاء آنها سلسله بسلسله غور و خوض نمود .
ترتيب موجودات « 1 » - نخستين مرتبهء موجودات اينست كه اجسام مفردهء صرف يعنى عناصر موجود بودهاند . عناصر وقتى كه با هم تركيب يافتند نخست جمادات بوجود آمدند كه در عالم تركيب از همه ادنى درجه است . از جمادات ترقى كرده و داخل مرحلهء نباتات شده ، نباتات هم درجه بدرجه ارتقاء يافته اول از همه گياهى بوجود آمده كه نه از تخم بلكه از آب پيدا مىشود و بعد درخت پيدا شد . در درختان هم بتدريج ترقى حاصل شده تا آنكه درختى داراى تنه ، شاخ ، شكوفه و بر بوجود آمده كه براى خوراك آنها زمين عمده ، هواى عمده ، آب عمده لازم مىباشد و همينطور در تكامل و ترقى بوده تا اينكه خواص حيوانيّت در آنها يعنى اشجار پيدا شده و سرحدّشان بالكل قريب بحيوانات گرديد ، مثل درخت خرما كه در آن بسان حيوانات نر و ماده وجود دارد ، همانطور كه از مباشرت نر و ماده ( در حيوانات ) اولاد مىشود در اين درختان هم تا وقتى كه پيوند نشده بار نمىدهند ، مبنى بر همين است كه در حديث آمده كه عمّات خود نخله را احترام كنيد ، چه آن از گلى پيدا شده كه از گل حضرت آدم باقيمانده بود .
نباتات بتدريج بالا آمده تا وقتى كه بحيوانات متصل ميشوند صنفى بوجود مىآيد كه مجموعهء نبات و حيوان هر دو مىباشد مثل صدف و مرجان .
تا زمان علامه ابن مسكويه طبيعيات آن قدر ترقى نكرده بود و لذا او بصدف و مرجان مثال زده است و گرنه امروز نباتات عديدهاى از اين رقم بدست آمده كه صاف و آشكار جامع حيوانيّت و نباتيّت ميباشند ، از جمله يك نوع گياهى است كه به درخت آويخته هر وقت جانورى از جلو او ميگذرد با كمال سرعت و فرزى و تيزى به آن جانور مىپيچد و تمام خون او را مىمكد تا آن حيوان هلاك مىشود .
نباتات وقتى كه ارتقاء يافته بدرجهء حيوان ميرسد اول از همه كرم پيدا مىشود
هامش
( 1 ) ترتيبى كه علامه ابن مسكويه بيان نموده است بالكل مطابق با تئورى ( فرضيهء ) داروين مىباشد ( مؤلف )