نشان داده است از كار و كوشش و آبادى زمين و همكارى در بقاى حيات و تمدّن بشرى و اين خود جهاد و كوشش در راه حقّ است كه پديده ى صبر و شكيبائى در سختيها است و رضاى بداده ى خداوند است پس اگر كسى متوجّه بوظيفه ى خود بموجب فطرت و سرشت خداوندى بود و دست اندر كار آن شد هدف زندگى خود را پيدا كرده و مقصد و منظور ديگرى از زندگى نداشته آرامش كامل در دل و آسايش در زندگى و نعمت و فضل خداوندى بآخرت نصيب او خواهد شد ، و چنين كس بمفاد آيت جلو « فَفِرُّوا إِلَى اللَّه » رفتار كرده از همه گونه گرفتاريهاى زندگى آسوده شده و بحقيقت فطرت و سرشت انسانى خود رسيده بنده ى خاص و خالص خداوندى خواهد بود .
« ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ » 58 مجمع : « ذي القوّة » با ياء كه به صورت جرّ است قراءت اعمش است .
« ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ - الخ » 59 كشف : يعنى مردم مكّه مانند مردم گذشته بهره اى از عذاب دارند . زجّاج گفته است : دلو را ذنوب مىنامند آنگاه كه پر آب باشد . و بعضى گفتهاند : معنى جمله اين است : همچنانكه دلو آب پىدرپى از چاه بالا مىآيد اين مردم هم گرفتار آزار پىدرپى خواهند بود .
و اين آيه براى جواب نضر بن حرث است و ياران او كه مىگفتند : اگر محمّد راستگو است چرا ما را گرفتار نمىكند ؟ و در روز بدر نتيجه نمودار شد .
سخن ما : 1 - از اوّل اين سوره تا آيت هفتم پنج سوگند است بر دو مطلب كه وعده هاى پيغمبر ( ص ) و رستاخيز درست است و شك و دو دلى در آن راه ندارد و ديگر پراكنده گوئى اعراب است و ناپايدارى فكر و سخنشان كه كج مىروند و هردمى ادعائى مىكنند چون به راه راست نرفته و حق نپذيرفتهاند ناچار هر كسى هر وقتى چيزى مىگويد و سخن مختلف دارد . و چون سوگند آئين استوار كردن گفتار بوده است چنان كه طنطاوى در الجواهر نمونه اى چند از سوگند اعراب را آورده است قرآن بصورتهاى مختلف براى پا بر جا كردن حقايق ، سوگند آورده
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 76
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٧٦