نازل شده است و گفتهاند بمكّه نازل شده است و باتّفاق مفسّرين يازده آيت است .
« وَالْعادِياتِ ضَبْحاً » 1 طبرى : در مقصود از اين جمله اختلاف است :
1 - يعنى سوگند به اسبها كه براى جنگ مىدوند و از گلو و يا سينه و يا بينى خود صدا مىكنند باصطلاح فارسى : فرّ و فرّ مىكند و مىدود 2 - يعنى شترانى كه در جنگ مىدوند و صدا مىكنند . و سعيد بن جبير از ابن عبّاس نقل كرده است : من در حجر اسماعيل نشسته بودم مردى از من معنى اين جمله را پرسيد گفتم : مقصود اسب است كه در جنگ به راه خدا بغارت مىدود . و جمله ى بعد « فَالْمُورِياتِ - الخ » يعنى چون شب مىشود و از غارت آسوده مىشوند آتش براى خوراك خود مىافروزند . او از نزد من رفت حضور علىّ عليه السّلام كه نزديك سقّا خانه ى زمزم نشسته بود و از او پرسيد . فرمود : از ديگرى غير از من پرسيده اى ؟ عرض كرد از ابن عبّاس پرسيدم و او چنين معنى كرد . فرمود : به او بگو بيايد . چون رفتم فرمود : چرا ندانسته چيزى براى مردم مىگوئى ؟ سوگند به خدا اوّلين جنگ ما در بدر بود و اين سوره در آن دوران آمده و ما بيش از دو اسب نداشتيم يكى زبير داشت و يك اسب مقداد . پس از كدام اسبان خبر داده شده است ؟ مقصود از عاديات ضبحا از عرفه است تا مزدلفه تا منى كه حاجيان مركب خود مىرانند و مىروند . و من پس از آن گفته ى عليّ را پذيرفتم و ابن مسعود گفته است : مقصود شتر است در حجّ . ولى بهتر اين است كه مقصود اسب باشد چون شتر اين گونه صدا ندارد و « ضبح » صداى مخصوص اسب است و ابن عبّاس گفته است جز سگ و اسب حيوانى ديگر ضبح ندارد .
« فَالْمُورِياتِ - الخ » 2 طبرى : 1 - قتاده گفته است : يعنى اسبانى كه آتش جنگ را روشن مىكنند و صحنه ى جنگ را گرم مىكنند 2 - از عليّ عليه السّلام نقل است كه مقصود اسبانى است كه براى غارت در راه حقّ مىتازند و شب آرام مىشوند و براى شام آتش روشن مىكنند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 647
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٤٧