مناسبت لا يعلم همزه را مفتوح تلفّظ كرد و چون به لام لخبير رسيد خبير بدون لام تلفّظ كرد تا حركت همزه غلط نباشد و او اعراب را ملاحظه مىكرد و در حكم خدا بىباك بود .
فخر : بعضى از مشايخ گفتهاند : اين قرائت حجّاج كفر است چون با اراده و قصد قرآن را از آن كه نازل شده عوض كرد و دگرگون نمود .
روح البيان : مقصود از « حُصِّلَ - الخ » نمودارى رازهاى نهاني منافقين است و تخصيص به آنچه در سينه و دل است براى آن است كه افكار و انديشه ها كه كار دل است اگر نمايان نشود كارهاى پاره هاى تن انجام نمىشود چون كار دست و پا و چشم و زبان بدنبال انديشه و خواستن دل است پس اصل دل است و پاره هاى تن شاخه ها و همين است كه پيغمبر فرمود : « يبعثون على نيّاتهم » يعنى روى آنچه آدمى در دل دارد برستاخيز مىآيد .
سخن ما : اگر آنچه در جهت نزول اين سوره نوشتهاند درست نباشد ريخت آن چنان مىنمايد كه توصيف اسب است و در مكّه نازل شده است و براى لرزاندن دل عرب متشخّص بىدين منظره اى از غارتگرىهاى او بجلو چشمش آمده كه بسيار در نظر او ارزنده است چون بخواصّ اسب آغاز شده است كه برتر سرمايه ى شخصيّت و افتخار او بوده است و بخصوص از آن سود كه عرب از اين حيوان انتظار داشت و بهره مىبرد و بر سر گروهى مىتاخت و آنها را غافلگير مىكرد و آنچه مىديد به يغما مىبرد و اين جمله ها نه با اعمال حجّ و رفتن به عرفات و منى مناسب است كه در آنجا تاخت و تازى و غارتى نيست و نه با جنگهاى پيغمبر چون مسلمين نه به آن اندازه اسب داشتهاند كه همگى اسب - تازى كنند و به شبگير بر سر كسى بناگهان بتازند و بىگفتگو غارت كنند و نه اين جنب و جوش مناسب شتر است كه بتازد و سينه اش صدا كند و آتش از سنگ زير پاى آن بجهد پس سبك و جمله ها و كلمات اين سوره نشان مىدهد كه سوگند بر بهترين سرمايه ى افتخار عرب در بهترين هنگام بهره بردارى او است از آنحيوان
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 650
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٥٠