گفتهاند هرگز نشود خدا كارى براى هدفى نكند چون اگر هدف خاصّ بود معلوم مىشود كه در او نقصى است كه به واسطه ى انجام كار و رسيدن به هدف رفع نقص خود كند و به كمالى برسد ، و اين از خداوند محال است .
ابو الفتوح : كلبى گفته است مقصود از اكرم حلم و بردبارى است كه زود عذاب نمىكند .
« عَلَّمَ بِالْقَلَمِ » 4 طبرى : يعنى به وسيله ى قلم به آدميان خطَّ و نوشتن آموخت .
ابو الفتوح : عبد اللَّه عمر گفت : به پيغمبر ( ص ) عرض كردم روا باشد آنچه را از شما مىشنوم بنويسم كه فراموش نكنم ؟ فرمود : بنويس كه خدا به وسيله ى قلم به مردم آموخت .
طنطاوى : اين آيه معنى آيت جلو را روشن مىكند كه برترين كرم خداوند بآدمى آموختن است و قلم بدست او دادن كه اگر چنين كرامتى به او نمىرسيد از حيوان پستتر بود .
شأن نزول : طبرى : نقل است كه ابو جهل پيغمبر را از نماز جلوگير شد و گفت : اگر او را ببينم كه در نماز است گردن او را به پاى خود مىمالم آيت نهم « أرَأَيْتَ - الخ » براى معرّفى او نازل شد .
فخر : بيشتر مفسّرين گفتهاند : مقصود از انسان آيت ششم « إِنَّ الإِنْسانَ » ابو جهل است و از آن آيه تا آخر سوره براى معرّفى او نازل شده است و بعضى گفتهاند از آيت نهم « أرَأَيْتَ » مقصود ابو جهل است .
« إِنَّ الإِنْسانَ - الخ » 6 كشف : « لَيَطْغى » يعنى به پيشگاه خداوند هم گردنفرازى مىكند و « رَآه اسْتَغْنى » يعنى خود را در بىنيازى برتر ميداند و گردنفراز مىشود . كلبى گفته است : يعنى خود را پلَّه پلَّه بالا مىبرد ، در خوراك و پوشاك و ديگر چيزها . مقاتل گفته است : مقصود ابو جهل است كه چون سرمايه اى بدست مىآورد به خوراك و پوشاك و مركوب خود مىافزود و اين
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 621
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٢١