مجمع : دستورى است به پيغمبر كه بنام پروردگارش بخواند و با زائده است و معنى اين است : نام پروردگار خود بخوان .
ابو الفتوح : دستورى است به پيغمبر و همه ى مردم كه اين كتاب قرآن را به نام خدا بخواند يعنى در آغاز خواندن نام خدا بر زبان آرد .
كشف : يعنى بگو : * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * و همين است معنى آن روايت كه ابن عبّاس گفت اوّل وحى به پيغمبر آيت تسميت بود . و به روايت ديگر سوره ى مدّثّر بود و به روايت ديگر سوره ى اقرأ بود و جمع ميان اين گفته ها اين است كه اوّل بسم اللَّه نازل شد چون اوّل كه جبرئيل گفت « اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ » مقصود گفتن بسم اللَّه است و پس از آن مدّثّر نازل شد و به تدريج بقيّهء قرآن و آخر آيه اين بود « وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيه إِلَى اللَّه » در سورهء بقره و گفتهاند آخر آيه اين بود در سوره ى برائة « لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ - الخ » . و اين كه گفتهاند : جبرئيل پيغمبر را سه نوبت تنگ در بغل گرفت و سخت بفشرد براى اين بود كه سه نوبت نهاد بشرى پيغمبر را با عنصر فرشتگى آميخته كند .
فخر : ابو عبيده گفته است : باء زايد است و معنى اين است : ياد كن نام پروردگارت را ، و ممكن است باء زايد نباشد و معنى اين باشد : قرآن را با آغاز به نام خدا بخوان يا به كمك نام خدا بخوان .
تفسير ابى السعود : يعنى : اقرأ ملتبسا باسمه اى مبتدءا به لتحقّق مقارنته لجميع اجزاء المقروء . يعنى چنان بخوان كه آنچه به تو وحى مىشود آميخته به نام خدا باشد .
« اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ » 3 فخر : در تكرار « اقْرَأْ » دو احتمال مىرود :
1 - اوّل دستور است كه پيغمبر براى خود بخواند ، و دوّم براى آموختن به مردم .
2 - اوّل براى ياد گرفتن از جبرئيل ، دوّم براى ياد دادن 3 - اوّل يعنى در نماز بخوان ، دوّم يعنى در غير آن نيز بخوان . و معنى اكرم دوام بخشندگى است بهر گونه كه ممكن است بطور شايسته بىانتظار پاداش . و از اين روى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 620
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٢٠