هنگام نماز پيغمبر به او نزديك شو همانطور كه آن حضرت را ترسانده بودى تا سزاى خود ببينى .
سخن ما : چون آغاز اين سوره فرمان به قرائت است كه گفته شده است بخوان و تصريح نشده است كه چه چيز را بايد بخواند پس شايد جمله ى « اقْرَأْ » به اصطلاح امر تكوينى باشد يعنى قارى باش و توانائى خواندن داشته باش مثل « كُنْ فَيَكُونُ » و اگر چنين باشد خود بهترين نشانه است كه اوّل وحى بپيغمبر همين آيات است چون در قرآن چنين جمله اى نيست كه فرمان به خواندن باشد و مفعول آن و موضوع قرائت معلوم نباشد . پس ممكن است به همين فرمان تكوينى ، زبان پيغمبر به خواندن اين گونه جمله ها باز شده باشد و ديگر آيات قرآن در مدّت 23 سال بدنبال اين چند آيه به تدريج نازل شد . و شايد كلمات « بِاسْمِ رَبِّكَ » دستورى باشد براى آغاز كردن به بسم اللَّه به اين معنى : اى محمّد قارى و خواننده باش بجورى كه قرائت خود را بنام پروردگار آفريننده آغاز كنى .
2 - آيت سوّم كه فرمان به خواندن دوباره آمده نشانه ى ديگر است كه اين آيات آغاز وحى است و ايجاد خواندن در دل پيغمبر ، چون در اين جمله نيز مفعول و آنچه بايد خوانده شود معلوم نشده است و خاطر آن حضرت را آسوده كرده است كه پروردگار تو چنان بزرگوارى است كه مىتواند تو را قارى و كتابخوان كند . چنان كه كرامت پيغمبر قرآن شد و نماينده ى وجود اكرم خداوندى بود . باز در آيت چهارم و پنجم همين مطلب دنبال شده است كه نپندارى توانائى تو بر خواندن نشدنى است زيرا همين دانستن و قلم بدست گرفتن آدميان از همان آفريننده است كه تو را وادار به خواندن مىكند و هموست كه علم و دانش به مردم آموخته پس تو بخوان كه او مىتواند تو را نيز تواناى خواندن كند با اين تفاوت كه ديگران اندكاندك حرف به حرف بكمك آدمى مثل خود ياد گرفتند و تو از روح القدس جمله جمله و آيه آيه فرا مىگيرى . و اين
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 624
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٢٤