پيغمبران و آخر ايشان عيساى مسيح روح مردم را بدين موسى و يكتاپرستى تقويت مىكردند تا بدعتها و بت پرستىها صفا و روشندلى آدميان را نابود و تيره كرد ، فصل چهارم آغاز شد كه نمودارى پرتو محمّدى از مكّه بود و بلد الامين اشاره به آن است . و كلمه ى تقويم در آيت چهارم مصدر است و مقصود نتيجه ى آن است كه اعتدال و درستى و تناسب باشد . و كلمه ى دين آيت هفتم مقصود آئين و رهبرى پيغمبر است نه رستاخيز چون آغاز بسوگند و اشاره به دوره هاى تكامل انسانى و يادآورى قدرتى كه او را زيبا مىآفريند و ز ان پس زشت مىكند مناسب است با سرزنش بر دروغ شمردن دين و كمال آدمى كه به وسيله ى پيغمبر به آخرين درجه ى خود مىرسد و آيت آخر احكم الحاكمين مؤيّد همين معنى است كه خداوند بهترين تدبير و نظم و زندگى را به وسيله ى دين محمّد بشما بخشيده است .
سخن ما : 1 - چهار سوگند اين سوره شايد از ديگر سوگندهاى قرآن جدا باشد كه روى سخن با دو دسته ى عرب بتپرست و يهود باشد چه اوّل نام انجير آورده شده است كه براى عرب حجاز مائده اى است هميشه به آرزوى آن و در چشم يهود كه با سرزمين فلسطين و انجير آن سر و كار داشته است يگانه ميوه ى خودروى و بىنياز از پرورش و پيوند است و شيرين و سودمند و فراوان كه هيچ ميوه اى به اين سادگى و آسانى بدست نمىآيد و اين خود نشانه اى است بر قدرت يكتا كه با آن شرائط و رنج بارورى ديگر ميوه ها اين چنين ميوه اى آفريده است كه مزاياى همه را دارد بىدشوارى وارسى و پرورش ، و زيتون نيز از عطاياى ارجمند خداوندى است براى آن مردم كه از ميوه و روغن و چوب آن بهره برند ، و ز آن پس دو سوگند به دو مكان مقدّس يهود و عرب به ميان آمده است كه اينها نشانه است بر نزول اين سوره در اوائل هجرت كه پيغمبر ( ص ) با يهود رو برو شده است و هنوز عموم مردم مدينه آشناى به توحيد و اسلام نبودهاند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 617
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦١٧