خوب آفريديم و عاقبت به اين گونه در مىآوريم و بعضى گفتهاند : مقصود جهنّم است كه طبقات دارد و به اين معنى آيه براى كافران است كه زيبا و خردمند و آزادشان آفريديم آنها كافر شدند به آتش برشان گردانديم .
« إِلَّا الَّذِينَ - الخ » 6 فخر : اگر آيت جلو به معنى پيرى باشد اين استثنا منقطع است و معنى چنين است : آدمى را به پيرى برمىگردانيم ولى مؤمنين نكوكار كه پير شدند مزد كارهاى خوب گذشته و صبر بر گرفتارى پيرى را بىمنّت به آنها مىدهيم . و اگر به معنى جهنّم باشد استثنا متّصل است و معنى روشن .
« بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ » 8 ابو السعود : 1 - يعنى آنكه چنين كارها كرده است دانشمندتر و برتر است در تدبير و ساخت و كار خود ، و آنكه چنين است تواند شما را برستاخيز آورد 2 - يعنى خدا بهترين قاضى و دادگر است ، و سزاى كار شما خواهد داد .
عبده : « وَالتِّينِ - الخ » اين چهار سوگند اوّل سوره اشاره است به چهار دوران پيشرفت آدمى و يا چهار فصل از كتاب دور و دراز آدميّت : اوّل دوران تين است و فصل اوّل وابستگى انسان به اين جهان كه لخت بود و زشتى و نهانى خود ديد بموجب اين آيه « بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما » و از برگ درخت انجير كه سايبان او بود بگرفت و شرم خود بپوشيد و با زندگى و شرايط آن سر و كار پيدا كرد .
دوّم دوران زيتونى است كه طوفان شد و نوح در كشتى نشست و چون آب فرو نشست او پرنده اى فرستاد تا از سطح زمين خبردار شود آن حيوان بازگشت و برگ زيتونى در منقار داشت نوح از ديدن آن برگ خوشدل شد و دانست كه زندگى بر روى زمين آسان شد و به دوران بعد از طوفان به وسيله ى برگ زيتون بشر رهبرى بزندگى دوباره شد و سوگند بزيتون اشاره به آن حادثه ى بزرگ بشرى است . سوّم دوران يكتاپرستى است كه بوسيله ى موسى از كوه سينا مردم راه - نمائى شدند و طور سينين اشاره به آغاز روزگار يكتاپرستى آدمى است كه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 616
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦١٦