با كسر ذال و تاء به صورت معلوم و با فتح به صورت مجهول نيز خواندهاند . 3 -
كلمات « أَكْرَمَنِ » و « أَهانَنِ » با ياى آخر و بدون يا خواندهاند .
« ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ » 28 عبده : مقصود از رجوع بسوى حقّ نماياندن كرامت و بزرگداشت خداوندى است و گر نه هر نفسى در هر جائى كه باشد از خدا دور نيست بد باشد يا خوب .
سخن ما : 1 - چهار آيت اوّل سوره كه همه سوگند است شايد بمانند سوگندهاى مردم براى باور كردن شنونده و جلوگيرى از گمان دروغ نباشد بلكه براى توسعه ى خيال شنونده باشد و گردش دادن آن در فراخناى انديشه هاى برتر از آنچه در جلو چشم و گوش خود دارد تا براى سخن راهى بهتر بسوى دلها باشد و بيش از ديگر شنيدنيها بدل نشنيد كه هر گاه آن مناظر ياد شده را به چشم بيند و انديشه ى آن كند بىاختيار اين آيات در جلو چشمش آيد و مجذوب شود و سر تسليم فرود آرد . و چون سوگند در آغاز سخن برسم عرب بر بلاغت آن مىافزايد و شيوائى و گيرائى خاصّ به آن مىدهد به ياد آوردن اين مناظر به صورت سوگند شايد براى اين باشد كه با بلند شدن آواز قارى شنونده را گوش باز شود و خواه و ناخواه آن را فرا گيرد چون سخنى شنيده است كه به رسم گويندگان ماهر و ارزنده با سختى و استوارى مخصوص آغاز شده است .
2 - جمله ى « وَالْفَجْرِ » شايد مقصود روز مخصوص نباشد بلكه هر سپيده دم باشد كه در جلو چشم عرب بيابانى صفائى خاصّ دارد و به او نويد پيروزى ميدهد و دل آسوده اش مىكند كه از تاريكى شب و كمينگاه دد و دشمن رها شد .
3 - و « لَيالٍ عَشْرٍ » شايد بگفته ى عبده مقصود آن شبها باشد كه ماه بيشتر نمايان است و روشنتر است و براى شب نشينى عرب و راهپيمائى كاروان او آماده تر و ارزش مخصوص براى او دارد و گويا اين برترى در ده شب هشتم تا هجدهم بيش از دگر شبها باشد .
4 - كلمات « شفع و وتر » شايد مقصود طاق و جفت باشد و در نظر اعراب
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 571
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٧١