5 - شفع حجّ قران است كه با عمره جفت است وتر حجّ افراد است 6 - شفع عبادات مكرر است چون نماز و روزه وتر حجّ است كه يك نوبت است .
كشف : همه ى اينها سوگند است كه خدا ياد كرده است و در قرآن ذكر سوگند بسيار است چون به زبان و عادت عرب است كه از همه ى زبانها سوگند بيشتر دارد . و مقصود از ليالى روزها است با شب چون عرب شب و روز را با هم ليالى گويند .
عبده : ظاهر اين است كه مقصود از ليالى عشر شبهاى مهتاب باشد كه معيّن نيست از آن روى كه ممكن است اوّل باشد يا دوّم و براى همين است كه كلمه ى « لَيالٍ » نكره آورده شده است . و چون تاريكى شب و تابيدن ماه و روشنى پس از تاريكى شكوه مخصوص در دل و چشم مردم دارد سوگند به آن گونه شبها ياد شده است با قيد بده شب . و چون پيدايش صبح آدمى را وادار بجنبش و كار مىكند و اندوه تاريكى را از دل مىبرد و هم شبهاى مهتاب خاطر را شاد مىكند و مناسب شب نشينى و مسافرت است بخصوص در هواى گرم و براى كاروان عرب و نيز تاريكى شب وادار به آرامش مىكند پس همه ى اينها موجبات بيم و اميد و جنبش آرزوها و آسايش دغدغه هاى آدمى است و شايسته ى قسم و اين است كه بدنبال اين سوگندها گفته شده است « هَلْ فِي ذلِكَ - الخ » .
طنطاوى : چون شفع بمعنى جفت است و وتر بمعنى طاق پس اين دو كلمه در آيه اشاره است باصل علوم رياضى كه از عدد و حساب گرفته مىشود و آن پايگاه دقّت و بينائى آدمى است براى فراگيرى حكمت و فلسفه و ديگر علوم و چون عدد از يك شروع مىشود پس وتر و واحد بمنزله ى راه پى بردن بعلوم و كشف حقايق و رسيدن به مبدأ واحد و آفريننده ى يكتا است و چون خداوند از پرتو خود و يكتائى خود جوهرى ساده و غير مركّب آفريد بنام عقل فعّال كه آغاز تعدد و كثرت موجودات از او است پس اين دو كلمه اشاره است به به دو آفرينش و يگانگى حق و پيدايش تعدّد و آفريدگان و چون يك اوّل و آخر و ريشهء پيدايش
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 562
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٦٢