و يكتا 6 - زوج و فرد آفريدگانند كه يا جفتند يا طاق پس مقصود قسم به همه ى آفريدگان است كه مىبينيد و نمىبينيد 7 - مقصود نمازهاى شبانه روزى است كه بعضى جفت است و بعضى فرد است و طاق 8 - مقصود دو روز و يك روز است . و بهتر اين است كه بگوئيم : خداوند قسمى ياد كرده است و دسته ى مخصوصى را نام نبرده است پس همه ى اينها كه گفتهاند مشمول سوگند مىشود .
و در كلمه ى « الْوَتْرِ » اختلاف قرائت است كه بفتح واو و كسر آن خواندهاند و هر دو مشهور است و روا است .
مجمع : بعضى گفتهاند : مقصود سپيده دم روز اول ذي حجّه است چون ليال عشر كه در دنبال آن آمده است ده شب و روز اوّل ذيحجّه است 2 - سپيده دم اوّل محرّم 3 - سپيدى بامداد روز قربان است كه آخر ده روز است و بعضى گفتهاند : مقصود از ليالى عشر ده شب آخر رمضان است . و بگفته ى ابو مسلم مقصود از شفع و وتر كليّه ى اعداد است كه خداوند بواسطه ى ارزش شماره و حساب براى مردم سوگند به آن ياد كرده است . و از امام باقر و صادق عليهما - السّلام نقل شده است : شفع روز ترويه است كه هشتم ذيحجّه است و وتر روز عرفه است كه نهم ذيحجّه باشد .
ابو الفتوح : بعضى گفتهاند : فجر مقصود سنگهائى است كه آب از آن در آيد چون در قرآن است « وَإِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْه الأَنْهارُ » يعنى از پاره اى سنگها رودها روان مىشود . و نيز گفتهاند فجر سنگى است كه موسى براى بنى اسرائيل آب در مىآورد بموجب اين آيه « اضْرِبْ بِعَصاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْه اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً » . و ضحاك گفته است : مقصود از ليال عشر دهه ى اوّل رمضان است . و گفتهاند : 1 - مقصود از شفع و وتر صفا و مروه است كه جفت است و كعبه كه طاق است 2 - شفع هشت درجه ى بهشت است وتر هفت درك جهنّم 3 - شفع روز است كه با شب جفت است و وتر روز قيامت است كه شب ندارد 4 - شفع مسجد مكه و مدينه است و وتر بيت المقدس
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 561
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٦١