بسنجد و دريابد و آنكه عاقبت خود نينديشد و در نافرمانى حق فرو رود بيش از پيش رو گردان از توبه شود و بر گناهش افزوده گردد و همين است معنى چيرگى كار مردم بر دلشان كه در آيه گفته شده است . ابو القاسم بلخى گفته است : اين آيه دليل درستى مذهب عدليه است كه خدا عادل است و بدى و ستمگرى از سوى مردم است چون گفته شده است : كارهاى بد خودشان چيره بر دلهاشان شده است .
« عَنْ رَبِّهِمْ . . . لَمَحْجُوبُونَ » 15 نيشابورى : چون نور و روشنى بوسيلهء نور و روشنى ديده مىشود پس روان تيره از بدى و بدكارى از ديدن نور حقّ در پرده خواهد بود . سنّى مذهبان گفتهاند : چون در آيه گفته شده است كافران از پروردگارشان در پردهاند پس معلوم مىشود مؤمنين و نكوكاران در پرده نيستند و پروردگار خود را مىبينند . معتزله گفتهاند : كلمه ى رحمت از جمله فهميده مىشود يعنى از مهر و رحمت حقّ محروم هستند . در كشّاف گفته است :
اين آيه كنايه است از خوارى و بيچارگى كافران چون اشراف و بزرگان به حضور سلطان راه دارند و فرومايگان در پردهاند و محروم .
عبده : يعنى بجايگاه خوارىاند و پستى .
« عِلِّيِّينَ » 17 طبرى : اين كلمه چند معنى شده است : 1 - آسمان هفتم 2 - استوانهء راست عرش خدا 3 - بهشت 4 - سدرة المنتهى 5 - آسمان كه پيشگاه خداوندى است . و اين كلمه جمع است بمعنى علوّ و ارتفاع از پس يكدگر از اينروى بيا و نون جمع شده است چنان كه هر چه مفرد از خود ندارد بجمع سالم مذكّر تلفّظ مىشود مثل عشرون كه براى زن و مرد گفته مىشود ، و كلمه ى ابرار اوّل آيه را حسن بصرى چنين معنى كرده است : آنها كه چيزى را نيازارند گرچه مورچه باشد .
مجمع : فرّاء گفته است : علَّيّين ارتفاعات هر يك بر ديگرى است كه پايان پذير نيست .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 516
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥١٦