است و ختم قرآن و حديث « الامور بخواتمها » مقصود پايان آن است ، و كسائى « خاتمه مسك » بر وزن فاعل خوانده است و اين قرائت عليّ عليه السّلام است كه آن حضرت چنين مىخوانده است . و مهر را خاتم گويند چون در آخر و از تمامى كار است و انگشتر را خاتم گويند كه مهر است و با آن مهر كنند . و ختام كه قرائت عموم قاريها است جمع خاتم است و بعضى گفتهاند : ختام مصدر است و خاتم اسم است و بعضى گفتهاند : خاتم و ختام بيك معنى است .
« فَلْيَتَنافَسِ » 26 روح المعانى : منافسه بمعنى مجاهدت نفس است براى همانندى با افاضل و بالاتران بىآنكه به ديگرى زيانى برسد و منافست به اين معنى از شرافت و بزرگوارى است .
« مِزاجُه مِنْ تَسْنِيمٍ » 27 مجمع : چشمه اى است در بهشت كه بهترين شرابهاى آنجا است ، مسروق گفت : مقرّبون از آن مىنوشند و اصحاب اليمين از آن چندان دارند كه با شراب آميخته كنند و خوشبوى شود از ابن عبّاس معنى آن را پرسيدند گفت : همان است كه در قرآن است « فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ » . حسن بصرى گفته است : يعنى از آن پوشيده هاى خداوندى است براى بهشتيان . مقاتل گفته است : شرابى است كه از بالا براىشان مىريزد . قتاده گفته است رودى است در هوا كه به اندازه ى نياز در ظرفهاى اشخاص مىريزد .
نيشابورى : عارفى گفته است : اين سخن كه مقرّبين از چشمه ى تسنيم مىنوشند و اصحاب اليمين به آن اندازه دارند كه با شراب خود آميخته كنند تا خوشبوى شود كنايه است از اينكه مقرّبين جز بسوى حقّ روى ندارند و مستغرق رحمت پروردگارند ولى اصحاب اليمين گاه روى بسوى حقّ دارند و گاه به سوى خلق .
« مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ » 29 عبده : آنها كه بسرمايه و خواسته جاه و توان براى خود فراهم مىكنند بهر چه ناسازگارشان شنوند بخندند و به چشم
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 518
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥١٨