كمفروشان رستاخيز و حساب باور ندارند ولى نه چنين است كه آنها باور ندارند و يا عذرى دارند بلكه بدكارند و كارنامه شان نشانه دار است و سجّين شايد بمعنى پستى باشد چون در پاره اى از نوشته هاى آنها كه در لغت بحث و كنجكاوى دارند ديدم به زبان حبشى قديم لاى و لوش را سنچون با جيم فارسى مىنامند پس شايد كلمه ى سجين را اعراب يمن بمناسبت نزديكى بحبشه از سنچون گرفتهاند و به اين صورت در آوردهاند . و شايد سجين نام ثبت كارهاى بد عموم بدكاران باشد .
« ما يُكَذِّبُ بِه إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ » 11 روح المعانى : مقصود از معتد آن كس است كه از اندازه ى باريكبينى و وارسى گذشته و پى تقليد از ديگران رفته است اين است كه رستاخيز دروغ شمرده است .
عبده : آنكه خواهان انصاف و عدالت باشد و آماده ى رعايت حقّ خداوندى زود مىتواند رستاخيز را بپذيرد ، ولى آنكه بمال و اعتبار و نظم اجتماع ارزش نميدهد نميتواند رستاخيز و رسيدگى بخوب و بد آدمى را بپذيرد زيرا چنين كس آماده ى باريكبينى و رسيدگى بحقوق بشر نيست و آن را زير پا مىنهد پس چگونه نشانه هاى آن را بسنجد و قضاوت كند كه خود محكوم به آن شود .
« بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ - الخ » 14 مجمع : از امام باقر عليه السّلام نقل است :
در دل هر مؤمنى يك نقطه ى سفيدى است كه چون او گناه كند در آن سياهى بر آيد پس اگر توبه كرد آن سياهى نماند و نابود شود و گر دست بردار از گناه نشد سياهى فزون شود تا به آن جا كه همه ى سفيدى را فرا گيرد و پس ز آن براى آن كس خيرى نخواهد بود و اين است معنى « بَلْ رانَ - الخ » . از امام صادق عليه السّلام است كه دل را زنگ مىگيرد و چون نعمتهاى حقّ را به ياد آورند از آن صاف مىشود . ابو مسلم گفته است : مقصود از اين آيه اين است كه انس به كفر و غفلت از حق پرده اى بر دل مىاندازد كه نتواند آنچه سودمند براى او است
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 515
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥١٥