است به آنچه گاهى پنهان مىشود و گاهى مىدود و نوبتى ديگر پنهان مىشود .
فخر : بهتر اين است كه مقصود ستاره باشد چون هر چه مورد سوگند بزرگتر و ارزنده تر باشد استوارى و تأكيد آن بيشتر است بعلاوه كه در دنبال آن نام شب و صبح بميان آمده است و مناسب است با ستاره نه با حيوانات وحشى كه ارزشى ندارند .
« إِذا عَسْعَسَ » 17 طبرى : 1 - ابن عبّاس گفت : يعنى چون شب پشت كرد و به آخر رسيد 2 - حسن بصرى گفت : يعنى چون تاريكى شب مردم را فراگرفت . و بهتر اين است كه بگوئيم بمعنى پايان يافتن است بقرينهء « وَالصُّبْحِ إِذا - الخ » تا سوگند برفتن شب و آمدن صبح باشد .
« لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ » 19 ابو الفتوح : يعنى قرآن وحى و آوردهء فرستادهء بزرگوار است كه جبرئيل باشد نه محمّد از خود گفته است . و نسبت قول به رسول با اينكه گفتار خدا است نه جبرئيل از راه توسّع و گشايش در استعمال است و بعضى گفتهاند : مقصود از رسول محمد است ولى با ظاهر آيه آن سازش دارد كه مقصود جبرئيل باشد .
نيشابورى : كرامت رسول در نزد خداوند همان است كه او را امين و حى و واسطه ى ميان خود و پيغمبران كرده و كرامت شخصى و ذاتى خودش آن است كه جز بسوى خير و كمال رهبرى نمىكند .
« ذِي قُوَّةٍ » 20 روح البيان : مقصود توانائى در انجام طاعت خداوندى است و خوددارى از كم و كاست آنها است و در آن اشاره است بخاصيّت روح كه بر همه ى حقايق موجود مسلَّط است و چيره .
« بِالأُفُقِ الْمُبِينِ » 23 مجمع : قتاده و مجاهد و حسن بصرى گفتهاند :
يعنى پيغمبر جبرئيل را به همان صورت ديد كه خدا آفريده در آنجا كه خورشيد طلوع مىكند و آن افق بالا است از سوى مشرق .
طنطاوى : پيغمبر جبرئيل را در افق بالا ديد به آن جا كه خورشيد طلوع
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 494
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٤