مسئول كار خود است 3 - بيان اين حقيقت شده است كه برتر از اراده و خواست آدمى مشيّت خداوندى است تا گمان نرود خواست آدمى از اراده ى ازلى جدا است چه اين اختيار كه آدمى دارد و آمادگى راهيابى وابسته به آن مشيّت فراگير هر بود و نبودى است . و در قرآن هر كجا بدنبال اراده ى مردم يادى از مشيّت خداوندى بميان آمده است براى اين است كه ايمان آدمى شايسته و پيراسته شود و اين حقيقت در چشم خود مجسّم كند كه آنچه در جهان است و نام موجود دارد باراده ى ازلى وابسته است و پديده ى آن است و اين اختيار كوچك ناچيز كه آدمى در كار خود دارد پرتوى است از آن قدرت بىنهايت .
عبده : چون يادآورى قرآن براى آن كس است كه بخواهد به راه راست باشد اين جمله براى جلوگيرى از گمان بد است كه آدمى در اراده به اختيار خود است و مقصود اين است كه اراده ى شما نيز به اختيار او است كه اگر خواهد تواند اراده ى شما را از شما بگيرد تا حيوانى بىاراده شويد و يا شما را بر خلاف اراده تان ببرد چون پروردگار جهان است و همه چيز را او درست كرده و در اختيار دارد .
سخن ما : 1 - از اوّل اين سوره تا آيت 14 پرده اى از صحنهء قيامت بجلو چشم اعراب نمايش داده شده است كه بدانند سر انجام اين زندگى چنين روزى است و هر كسى را سرنوشت به آن جا مىرساند كه آنچه آماده كرده ببيند .
2 - چند آيت اوّل خوب نشان ميدهد دگرگونى منظومه ى شمسى را كه ما در آن هستيم و نابودى خورشيد و ستاره ها و زمين و جمله ى 4 - عشار عطَّلت يعنى در آن روز كه كس را پرواى شتران ماده ى باردار نباشد با اينكه ارزنده ترين سرمايه ها است براى اين آورده شده است كه اگرچه در برابر ديگر حوادث نامبرده ناچيز است ليكن چون براى عرب فكر و ذكرى جز آن حيوان نيست روزى كه آن در بيابان رها و بىسرپرست بماند معلوم است كه پيش آمد بسيار بزرگى در دنيا پيدا شده كه آن حيوان چنين خوار شده است .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 497
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٧