« فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ » 26 مجمع : 1 - يعنى از راه قرآن كه رهبرى و بهبود زندگى است بكدام سوى كج و ناراست مىرويد ؟ 2 - از اين راه راست كه براى شما نمودار شد بكدام راه مىرويد ؟
« لِمَنْ شاءَ - الخ » 28 طبرى : اين آيه بدل است از آيت جلو كه گفته قرآن وسيله ى يادآورى براى جهانيان است چون به اين آيه گفته شده است : نه براى همه بلكه براى آنها كه بخواهند به راه راست باشند و پيرو حقّ شوند .
« وَما تَشاؤُنَ إِلَّا - الخ » 29 طبرى : چون آيت جلو « لِمَنْ شاءَ - الخ » نازل شد ابو جهل گفت : معلوم مىشود به راه راست و مستقيم بودن در اختيار ما است اگر خواهيم به راه راست رويم و گر نخواهيم نرويم . اين آيه بجواب سخن او نازل شد .
مجمع : 1 - يعنى چون شما را براى استقامت و مكلَّف به آن آفريدهاند پس شما پى آن نمىرويد مگر آنكه پيش از آن خداوند استقامت را براى شما خواسته باشد پس خواست شما بدنبال خواست او است 2 - روى سخن با كافران است يعنى شما راه راست نمىخواهيد مگر خدا شما را مجبور كند و بخواهد كه به زور به راه راست رويد لكن چنين نيست كه او بخواهد مجبور كند بلكه راه راست رفتن كارى است اختيارى 3 - چون خدا بخواهد بشما لطف كند و به راه راست باشيد و نعمتى بشما برسد شما هم آن را خواهيد خواست .
طنطاوى : يعنى جز آنچه حكمت مقتضى باشد نخواهد خواست و چون طفره و فاصله و گسيختگى روابط محال است و ناچار نظام كامل بايد حكمفرما باشد پس خواست شما معلول خواست او است .
فى ظلال : اين سه آيت آخر مىفهماند : 1 - قرآن آدمى را بحقيقت خودش و اين جهان كه در آن زندگى مىكند آگاه مىسازد و آن را بدرستى نمودار مىكند 2 - و بدنبال اين الهام لطيف يادآور شده است كه هر كس بخواهد راه هدايت را مىيابد و در برابر اين آمادگى و راهيابى هر كسى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 496
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٦