تأويلات : اگر كسى را عقيده باطل و فاسد بود احقاب براى او يعنى گرفتارى هميشگى كه هرگز از آن آسوده نخواهد شد . و اگر هيچ اعتقادى نداشت و بد - كار بود مدت زيادى گرفتار خواهد بود و اگر با عقيده ى درست بدكار بود مدت گرفتارى كمتر است پس احقاب به نسبت حالات نفسانى اشخاص است .
« لا يَذُوقُونَ فِيها بَرْداً » 24 طبرى : يعنى سردى كه از گرمى آتش جهنّم كم كند به آنها نميرسد . و بعضى گفتهاند : مقصود از برد خواب است و اگرچه خواب از تشنگى كم مىكند و يك معنى برد خواب است ولى چون معنى معروف برد سردى است بهتر همان معنى مشهور است .
« غَسَّاقاً » 25 طبرى : عبد اللَّه بريده گفته است : غسّاق به زبان طخارستانى بمعنى بد بوى است .
فخر : 1 - ابو معاذ گفت : از مشايخ خود مىشنيدم كه مىگفتند : غسّاق معرّب خاشاك فارسى است كه بمعنى هر چيز بد و ناپسند براى آدمى است .
2 - چيزى است بسيار سرد كه بر خود هموار نتوان كرد و آن را ز مهرير مينامند .
3 - آنچه از بدن مردم دوزخ در آيد چون چرك و عرق و مانند آن 4 - چيز بد بوى است 5 - چون غاسق بمعنى تيرگى سخت است پس غسّاق آشاميدنى است سياه و ناپسند كه دل را مىلرزاند .
« كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً » 28 مجمع : با تخفيف ذال خواندهاند در هر دو تاء بمانند كتبوا و كتاب باشد و اين از عليّ عليه السّلام نقل شده . و با ضمّ كاف و تشديد ذال از عبد اللَّه عمر نقل شده است . و اگر اين قرائت درست باشد . و كلمه ى « كِذَّاباً » جمع كاذب است و در اين جمله كه منصوب شده است حال است ، يعنى آيات ما را دروغ شمردند با اينكه خود دروغگو بودند .
« فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذاباً » 30 نيشابورى : 1 - ممكن است در دنباله ى دوام و درازى روزگار آزار ، دريافت درد فزون شود و اين است مقصود از اين جمله كه جز بر عذاب شما نمىافزائيم 2 - هر آنچه بر كفرشان افزوده شود آزار
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 458
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٥٨