كشف : مهيمن يعنى دست اندر كار رفتار و روزى و مرگ بندگان . و عزيز يعنى آنكه منيع است و كس را بر او توانى نيست و عزّة در لغت بمعنى شدّت است . و گفتهاند : يعنى بىمانند است مثل : عزّ الطَّعام . يعنى وجودش كم - ياب است .
سخن ما : آيت سوّم و چهارم : « لَوْ لا أَنْ كَتَبَ - الخ » چنان كه در چند جاى گفتهايم و آياتى چند بآشكار گفته است سزاى بدكارى به اين جهان نيست و بايد مجازات كار بد بآخرت داده شود ولى اين آيه بر خلاف گذشته كار بد يهود را كه پيمانشكنى بوده و ايستادگى در برابر پىريزى شالوده ى آخرين روش پرورشى و رهبرى آدمى و جلوگيرى از يگانه راه خوشبختى انسانى البتّه سزاوار دربدرى و ويرانى دانسته است ، چون ريشه ى تباهكارى است بايد از بن كنده شود از اين روى سزاوار مجازات بودند و اگر آن گرفتارى بر سرشان نيامده بود ناچار بايستى بجور ديگر آزار شوند تا بنياد خراب كارى و افساد كنده شود كه مسلمين از انديشه ى اين گونه دشمنها آسوده باشند و بتوانند هدف خود را دنبال كنند و با دشمن آشكار خود بجنگند . و معلوم است كه اين اندازه آزار براى جلوگيرى از تباهكارى آنها است ولى سزاى اصلى آنها بعالم ديگر است چنان كه در آخر آيت سوم عذاب جهان ديگر براىشان گفته شده است و در آيت چهارم جهت اين سختى كه به دنيا هم عذاب شوند و ما بيان كرديم تصريح شده است كه « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّه - الخ » كه چون دشمنى با خدا و پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم داشتند يعنى جلوگير از راه حق بودند بنفاق و اغفال و پيمانشكنى بايستى آن دربدرى را ببينند .
2 - آيت 6 و 7 بجمله ى « ما أَفاءَ اللَّه » آغاز شده است و اختلاف تفسير نويسان را در مقصود از آن نوشتيم ولى ظاهر اين است كه آيت اوّل بقرينه ى « فَما أَوْجَفْتُمْ » و « يُسَلِّطُ رُسُلَه عَلى مَنْ » معلوم مىشود كه اين آيه براى اختيار دارى پيغمبر است بر آنچه جنگ ناكرده مردم رها كنند و بروند چنان كه به همينگونه رفتار
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 237
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٣٧