تقسيم براى هر سرمايه اى است كه در دست سرمايه داران مانده است گرچه غير از « ما أَفاءَ اللَّه » و غير از غنائم جنگى باشد .
4 - جمله ى پس از آن « ما آتاكُمُ الرَّسُولُ - الخ » مىفهماند كه گفتار پيغمبر ( ص ) براى هميشه و همه ى جهان مصلحت است و لازم العمل و همه ى بشر موظَّف بامر و نهى چهارده قرن گذشته است كه او داده است با اينكه قانون و مقرّرات براى هر مردمى و در هر زمانى بايد مناسب آن مردم و آن زمان باشد و گذشت روزگار خواه نخواه آئينى را مىبرد و ديگرى بجاى آن مىگذارد ، پس چه سان مىتوان گفت آنچه آن روز پيغمبر گفت براى امروز و هميشه قابل قبول است ؟ جواب اين سؤال اين است كه آداب و رسوم و شرائط زندگى مردم به دو گونه است : اوّل - آنها كه براى خود انسان است و هيچ وابستگى به كسى ندارد مثل خوردن و خوابيدن و ديگر جنبشهاى افراد براى زندگى خود كه در سرشت آدمى نهاده شده است و هرگز از او جدا نيست و پيغمبر آنچه براى اين گونه جنبشهاى آدمى دستور داده است تا آن اندازه است كه سازگار با ساختمان او است و با گذشت زمان و اختلاف سرزمين زندگى سازگار است چنان كه مىبينيم در مناطق مختلف و دوران دور و دراز آن وظايف انجام مىشود و تنگنا و سختى بر كسى نيست چون آنجا كه كسى كارى را نتوانست انجام دهد پيشبينى شده و راه آن باز شده است . دوّم - آنچه براى زندگى آدمى است با ديگران كه آداب و رسوم زندگى و قوانين و مقرّرات اجتماعى است ، و آنچه براى اين گونه كارها دستور داده شده است قوانين كلَّى است كه در هر منطقه و يا روزگارى قابل تطبيق با آن مردم است كه موظف به آن هستند . البتّه آنچه هوا پرستى و خواسته هاى بى - اندازه ى آدمى است و پيغمبر ( ص ) جلو گرفته است و در بسيارى از سرزمينها جزء اصول روش و رسوم مردم آنجا است آنها را نمىتوان گفت نقض دستور است بلكه بايد گفت بر خلاف خواسته ى آن مردم است كه به آن رفتار مىكنند و منع شرع بخير و صلاح است . و بطور كلَّى نمىتوان دستورهاى دين را با قوانين و رسوم و شرائط
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 239
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٣٩