آن مال خدا است كه بهر مصرف خواهد فرمان دهد و بخشى براى پيغمبرش بخشيده و بخشى براى خانواده و خويشان پيغمبر كه از بنى هاشم باشند و مقصود از يتيم و مسكين و ابن سبيل هم آنها است كه از بنى هاشم باشند . و منهال بن عمر از حضرت زين العابدين ( ع ) نقل كرده است كه مقصود از « ذَوِي الْقُرْبى » و بقيه خويشان و يتيمان و مسكينان و به راه ماندگان از ما اهل بيت است . ولى عموم فقها گفتهاند : مقصود همه ى يتيمان و مسكينان و به راه ماندگان مسلمانانند و همين معنى از امامهاى ما نيز روايت شده است .
كشف : « أَفاءَ » مشتقّ از فيئ بمعنى برگشت است و در دين بمعنى آنسرمايه است كه از كافران بمسلمين مىرسد جنگ ناكرده و رنج نبرده مثل مال در برابر صلح و پيمان يا فرار آنها و بجاى گذاردن اموال يا جزيه يا ده يك سود تجارت و سرمايه يا مالى كه به ارث مىگذارند و وارث ندارند . و بعضى گفتهاند : اين آيه براى عموم فيئ و اموالى است كه از غير جنگ بچنگ مسلمانان مىآيد و آيت اوّل مخصوص است باموال بنى نضير . و عده اى گفتهاند : هر دو يكى است و آيت دوم براى نشان دادن طرز تقسيم همان است كه در آيت جلو گفته شده است . و بطور كلَّى اموالى كه بدست حاكم مىرسد سه دسته است : 1 - صدقات مثل زكات و مانند آن كه براى پاك كردن مال و جان مىدهند 2 - غنيمت جنگى كه بوسيله ى شكستن كافران در جنگ بچنگ مسلمانان مىرسد 3 - فيئ كه از كافران به مسلمانان ميرسد بىجنگ و تاخت و تاز . و مصرف اين اموال در صدقات همان است كه گفته است « إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ - الخ » و در احكام زكات معين شده است ، و غنائم جنگى تا مدّتى به اختيار پيغمبر ( ص ) بود بموجب اين آيه « قُلِ الأَنْفالُ لِلَّه - الخ » تا آنكه اين آيه نازل شد « وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ - الخ » و بموجب آن رفتار مىشد .
و فيئ در اختيار پيغمبر ( ص ) بود و آن حضرت يك پنجم آن را بمانند يك خمس غنيمت مصرف مىكرد و بقيّه را آنچه مصلحت مىدانست . ولى بعد از پيغمبر مصرف آن معيّن نيست و فقها در آن اختلاف دارند كه حقّ همه ى مسلمانان است يا ويژه ى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 226
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٢٦