به اين عالم در وظيفه ى خود كوتاهى كردهايد . ولى آنچه از اختيار آدمى بيرون است و همگانى است چنان كه گفتيم گويا آيه فراگير آنها نباشد . و جمله ى بعد :
« يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » يعنى بسيارى از كارهاى شما هست كه به ظاهر بايستى گرفتارى بدنبال داشته باشد ولى ما از آن در ميگذريم و مىبخشيم و بايد متوجّه بود كه از سوى حقّ حدوث و پيدايش و تغيير حالت نيست و آنجا از ازل تا به ابد يك قدرت است و بيكجور درست كرده و ميگرداند و عفو و گذشت كه نتيجه ى تغيير حالت است معنى ندارد پس بايد گفت : بسيارى از گناهان را بخشيدن يعنى آنچه شما اينجا گناه نابخشودنى مىپنداريد در پيشگاه حقّ با هزاران فكر و كار وابسته است كه آثار بد و خاصيت گناه را نابود مىكند اين است كه در برابر بديها يك دسته خوبيها است كه در دنبال آنها بديها بخشوده مىشود و شما از آن خبردار نيستيد چنان كه زراعتى داريد و چون آب به آن نرسيده است نااميد هستيد كه نابود خواهد شد ولى نميدانيد كه سردى هوا و نسيمهاى خنك سحرى همان خاصيت آب را به آن داد و به اندازه ى كمال خود رسيد . يا شما كالائى به شهرى فرستاديد و خبر دار شديد كه كسى خواهان آن نيست و از اين تجارت زيان برديد و آن را بر گردانديد و در راه كسانى آن را ديدند و پسنديدند و خريدند و سود برديد و هيچ خبرى از چنين مشتريانى نداشتيد . پس آن بىآبى زراعت گناه است و خنكى هوا و نسيم سحرى بخشودن آن گناه است و فرستادن كالا به جاى بىمشترى بمنزله ى گناه است و رسيدن دسته اى خواهان در راه ، عفو از آن گناه است ، البتّه اين پيش آمدهاى مادّى قابل فهم ما هست ولى آثار معنوى گناه و موانع از آن آثار كه عفو و بخشودن ميناميم از اندازه ى فكر ما بالاتر است و بيش از اين نمونه كه سنجيديم نميتوانيم آن را تصوّر كنيم .
9 - آيت 38 جمله ى « وَأَمْرُهُمْ شُورى » چون از اوّل آيه مؤمنين ستوده شدهاند بپذيرش دعوت حقّ و خواندن نماز و شور در كارهاشان و انفاق اموالشان و شور در كار بدنبال نماز و جلو از انفاق آورده شده است نشانه است
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 461
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٦١