3 - بدنبال جمله ى بالا گفته شده است : « وَالْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ . . . وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الأَرْضِ » ميفهماند همان ملائكه كه شما از مقدّسات مىشماريد سر سپرده ى قدرت حقّ هستند و خير خواه مردم زمين كه همه ى زندگى شما وابسته به آنها است و آنها براى مردم زمين استغفار ميكنند يعنى كه آنچه وسيله ى پيدايش و بقاى زمينها است از موجودات آسمانى است و ملائكه .
4 - آيت 7 جمله ى « كَذلِكَ أَوْحَيْنا » شايد مقصود اين باشد و اشاره بجملهء جلو « ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ - الخ » يعنى مطلب چنين است كه تو گماشته بر آنها نيستى و ما كه اين قرآن را به تو وحى كرديم نه براى نگهبانى آنها است بلكه براى بيم دادن مردم است و كلمات « أُمَّ الْقُرى وَمَنْ حَوْلَها » نه براى اختصاص جاى تبليغ پيغمبر است بلكه براى آغاز كار است و تعميم آن ، يعنى تا تو در آغاز كارت مردم سرزمين مكّه را بيم دهى وز آن پس آنچه اطراف آن و به همين روش پس از هر سرزمينى دور و بر آن تا « ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ » كه به همه ى بشر رسالت تو برسد ، چنان كه در مقام عمل نيز چنين شد كه از مكّه بطائف رفت و گفت و بعد بمدينه و سپس سرزمينهاى قبايل عرب و بعد شام و مصر و ايران و غيره ابلاغ كرد .
5 - آيت 15 جمله ى « أُمِرْتُ لأَعْدِلَ - الخ » ميفهماند دين اسلام كه دعوت پيغمبر ( ص ) است و مأموريت آن حضرت عدالت ميان مردم است پس آنكه عادل نيست بمأموريت پيغمبر و تبليغ او رفتار نكرده است و مسلمان نخواهد بود .
6 - آيت 20 جمله ى « نَزِدْ لَه فِي حَرْثِه » يعنى براى آنكه سود عالم ديگر بخواهد ما بر خواسته ى او مىافزائيم . آيا علَّت افزودن چيست و از كجا است ؟
امام فخر گفته است چون سود اخروى كارهاى معنوى است و آنچه انسان بيشتر چنين كارها بكند خوشى و اميدوارى او بيشتر مىشود و اين خود راه پيدا شدن سود بيشتر است ولى ميتوان گفت : شايد معنى زيادى بيش از فهم و اميد آدمى باشد كه او اندازه اى بهره براى خود ميداند و ما بيش از آنچه او خود پنداشته است بهره ى كارش را معيّن كردهايم .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 459
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٥٩