« وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَداءِ » 69 طبرى : يعنى بمحشر پيغمبران را بيارند تا از آنها بپرسند ملَّتهاشان بچه اندازه سخن آنها را پذيرفتهاند ، و مقصود از شهدا امّت محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله هستند كه شاهد بر گفتار و ابلاغ پيغمبران هستند به ملَّتهاى خود چنان كه در آيت ديگر گفته شده است « تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » و بعضى گفتهاند : مقصود از شهداء شهيد شدگان هستند و اين درست نيست .
ابو الفتوح : مقصود فرشتگان نگهبان آدميان هستند كه گواه كارهاى آنها بودهاند .
كشف : بعضى گفتهاند : مقصود نيكوكاران در هر زمان است كه شاهد بر ديگران خواهند بود و گفتهاند مقصود پاره هاى بدن و زمان و مكان است كه شهادت ميدهند .
« فُتِحَتْ » 71 مجمع : در هر دو آيه با تشديد فاء بر وزن مزيد و با تخفيف به صيغه ى مجرّد قراءت شده است .
« أَوْرَثَنَا الأَرْضَ » 71 طبرى : يعنى زمين بهشت را كه حقّ ديگران بوده است و نافرمانى كردهاند و بجهنّم رفتهاند و از آن محروم شدهاند بما دادند .
« تَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ » 75 مجمع : يعنى چنانچه پادشاهان براى وارسى لشكريان خود را بصف ميكنند و بر شكوه دادگاه خود ميفزايند حقّ سبحانه و تعالى در آن روز با اين جلال و عظمت قضاوت خواهد كرد .
سخن ما : 1 - آيات 47 و 48 جمله هاى « بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّه . . . وَبَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا - الخ » خوب نشان ميدهد كه روز قيامت و رسيدگى به حساب و سود و زيان زندگى همان موقعى است كه آنچه كرده نمودار مىشود و منش ، و شخصيّت آدمى به آخر درجه ى امكان خود ميرسد چنان كه در آيه 47 گفته شده است « بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّه ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ » خوب ميفهماند كه آنچه از شخصيّت و منش كه بتدريج در نتيجه ى كار زندگى درست شده و خود گمان نداشتهاند از سوى خدا كه همان سرنوشت بقدرت ازلى باشد نمودار شده است و نيز جمله ى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 372
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٧٢