« يُنَجِّي اللَّه الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفازَتِهِمْ » 61 طبرى : يعنى بفضائل و اعمال و رستگارى شان نجات شان ميدهد و « مفازاتهم » به صورت جمع نيز قراءت شده است .
تبيان : « ينجي » با تخفيف جيم نيز قراءت شده است و جمله ى « تأمرونّي » با تشديد نون و فتح ياء و نيز با تخفيف نون و فتح ياء و نيز با تخفيف نون و ياء ساكن و هم با دو نون ، و نيز با نون مشدّد و ياى ساكن قراءت شده است كه مجموع پنج جور قراءت است .
« ما قَدَرُوا اللَّه حَقَّ قَدْرِه » 65 مجمع : دو معنى شده است : اندازهء حقّ ندانستند كه بت پرستيدند و پيغمبر را نيز امر به آن كار كردند 2 - قدر ندانستند كه منكر رستاخيز شدند و آفرينش آدمى را بيهوده پنداشتند .
« إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّه » 68 ابو الفتوح : در مقصود از اين جمله اختلاف است 1 - ابو هريره از پيغمبر نقل كرده است كه آنها مردمى هستند كه در راه حقّ ، كشته شدهاند ، 2 - انس مالك گفت پيغمبر اين آيه خواند گفتم مقصود كى است ؟
فرمود : جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و ملك الموت كه بوسيله دميدن در صور ، نمى ميرند ، 3 - جابر عبد اللَّه انصارى گفته است : چون در آيت ديگر گفته شده است « خَرَّ مُوسى صَعِقاً » يعنى موسى بيهوش و مرده افتاد از اين روى در اين آيه موسى را جدا كرده است كه چون از دميدن در صور آنچه به زمين و آسمان است بيهوش و مرده بيفتد مگر آن را كه خدا خواهد كه موسى باشد چون او يك مرتبه مرده است 4 - كعب الأحبار گفته است : مقصود دوازده نفر است از مأمورين عرش و نگهبانان بهشت و دوزخ و جبرئيل و ميكائيل و غيره . قتاده گفته است خدا بهتر ميداند 6 - حسن بصرى گفته است « إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّه » يعنى ذات حقّ چون جاى ديگر گفته است « وَيَبْقى وَجْه رَبِّكَ » 7 - بعضى گفتند :
مقصود مار و كژدم و ديگر حشرات جهنّم است .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 371
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٧١