بوديم .
« حَتَّى إِذا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ » 93 طبرى : كلمه ى « سدين » با ضمّ سين و فتح آن قرائت شده است . و عكرمه گفته است با فتح سين آن است كه آدمى بسازد و آنچه در طبيعت به صورت بند و سدّ است با ضمّ سين است ولى كسائى گفته است :
دو تلفّظ است بيك معنى و « السَّدَّيْنِ » يعنى دو كوه كه بوسيله ى سدّ ميان آنها بسته شده است ، و قتاده و ضحّاك گفتهاند : « سدين » يعنى دو كوه .
مجمع : بعضى گفتهاند : مقصود از « سدين » جايگاه سدّ است كه اكنون در آنجا سدّ ساخته شده است . و در كشف الأسرار است كه آنجا ميان دو كوه ارمنستان و آذربايجان است .
حسينى نوشته : يعنى چون برسيد در منقطع ارض ترك ، ميان دو كوه كه از پس آنها زمين يأجوج و مأجوج است .
« لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا » 93 طبرى : كلمه ى « يَفْقَهُونَ » با فتح ياء و قاف خواندهاند . يعنى ميفهمند و با ضمّ ياء و كسر قاف از باب افعال قرائت شده است ، يعنى ميفهماندند .
« قالُوا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ » 94 طبرى : يأجوج و مأجوج با الف بر وزن فاعول نيز قرائت شده است .
كشف : ممكن است اشكال شود كه اگر سخن نميفهميدند چگونه بذو القرنين گفتند كه يأجوج و مأجوج تا آخر ؟ جواب اين است كه معنى جمله ى « لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ » اين است كه آنها خوب و بد يا هدايت و گمراهى با غير زبان خود نمى - دانستند مگر مترجم و در مصحف عبد اللَّه مسعود اين طور بوده است « قال الَّذي من دونهم يا ذا القرنين انّ يأجوج - » تا آخر « يعنى كسى كه در آنجا مترجم بود گفت .
فخر : ممكن است معنى « لا يكادون » اين باشد : نزديك بفهم نبودند ولى با مشقّت ميفهميدند .
تفسير حسينى در معرّفى يأجوج و مأجوج نوشته : نظم :
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 36
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٦