و بست ، عمر نزد او فرستاد و اعتراض كرد كه چرا به روى زائر خانه ى خدا در خانه ى خود بسته اى ؟ او گفت : در به روى حاجّ نبستهام بلكه براى نگهدارى مال مردم در گذاردهام و همين است معنى « سَواءً الْعاكِفُ فِيه وَالْبادِ » ابن عبّاس گفته است يعنى مردم مكّه و غير آنها هر دو براى ورود مسجد الحرام مساوى هستند .
مجاهد گفته است : يعنى در آداب و احكام حجّ و احترام مسجد الحرام مردم مكّه و آنها كه از خارج به آن جا ميروند مساوى هستند .
مجمع : زجّاج گفته است : يعنى وقف عام كرديم براى همه ، ابن عبّاس و سعيد ابن جبير و قتاده گفتهاند : اجاره و فروش خانه هاى مكّه جايز نيست و مقصود از مسجد الحرام ممكن است تمام زمين حرم باشد ، و حسن بصرى و مجاهد و جبّائى گفتهاند : مقصود فقطَّ مسجد الحرام است و مشركين مسلمانان را از نماز و طواف به مسجد الحرام جلوگير ميشدند و ميگفتند : ما اختياردار و صاحب اينجا هستيم و كلمه ى « سواء » با نصب و رفع هر دو قرائت شده است .
« وَمَنْ يُرِدْ فِيه بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْه مِنْ عَذابٍ » 25 طبرى : ابن عبّاس گفته است : يعنى آنكه در آنجا مشرك باشد و غير خدا را بپرستد ، مجاهد گفته است :
يعنى در آنجا عمل بد انجام دهد ، حبيب بن أبى ثابت گفته است : مقصود آنهائى هستند كه در مكّه احتكار ميكنند و خوراكيها را نميفروشند تا گران شود . عبد اللَّه عمر در مكّه دو چادر براى خود بر پا ميكرد يكى در داخل حرم و يكى در خارج حرم كه هر وقت خواستى كس و كار خود را بعملى سرزنش كند در چادر خارج حرم ميرفت و ميگفت ما از دوران گذشته چنين گفتگو ميكرديم كه سوگند و تعرّض مثل « لا و اللَّه و بلى و اللَّه » همان الحادى است كه در اين آيه گفته شده است .
تنوير المقباس : بعضى گفتهاند : اين جمله براى عبد اللَّه بن انس بن حنظل وارد شد كه او مردى از انصار را بعمد در مدينه كشت و از دين برگشت و فرار كرد و بمكّه پناهنده شد آيه حكم او را معيّن كرد كه مشرك قاتل ستمكار را عذاب ميكنيم و آب و خوراك و مسكن از او باز ميداريم تا از حرم بيرون رود و سزاى نافرمانيش را
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 217
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢١٧