ابو الفتوح : علما گفتند : خداى تعالى در اين سوره پانصد حكم بيان كرده است از آن جمله بيست و پنج حكم در اين آيه است .
سخن ما : 1 - مىگفتند : سيّد محمّد كسروى گفته است قرآن براى ثبت اسناد دستورى نداده است . اگرچه ممكن است اين نقل دروغ باشد كه او مردى فاضل و متتبّع بود و چنين آيت قرآن از نظر او دور نبوده است ولى براى توجّه اذهان مىتوان گفت بگفتهى ابو الفتوح بيست و پنج حكم است در اين آيه كه موضوع آنها وظيفهى نويسنده و شهود و اطراف معامله است و اندرز آنها ، تا سند صحيح نوشته شود و خيانت در آن نشود .
2 - « آثِمٌ قَلْبُه » يعنى دل گناهكار كنايه است از نهاد بد و سرشت ناسازگار كه بهر چيزى ميل مىكند و از هيچ خواسته و خواهش خوددارى نمىكند اين است كه كتمان شهادت با اين جمله نمونه و يا نتيجهى بد نهادى معرّفى شده است 3 - جملهى « آثِمٌ قَلْبُه » بمنزلهى راهنما است براى شناسائى اشخاص كه خود يا ديگران را به اين جور كارها بسنجند و بشناسند و اگر غرور يا ترديد در حسن نيّت و پاكدلى دارند اين عمل بهترين وسيلهى آزمايش است و اطمينان خاطر . شيخ اسماعيل حقّى در روح البيان در ذيل اين آيات گفتارى دارد صوفيانه يا قلندر مآبى كه براى نمونهاى ازين افكار ترجمه و تشريح مىكنيم : مردم ديندار دو دستهاند : اوّل اهل ظاهر كه محبوس در زندان بدن هستند و افكارشان روى معاملات ظاهرى بدنى است و با عوالم قلبى و معاملات دل سر و كار ندارند و پيوسته دو ملك بنام كرام الكاتبين مواظب كارهاى آنها هستند كه از كوچك تا بزرگ آن مىنويسند . دستهى دوّم :
دل بستهى بگردش و مواظب به مسافرت از عالم بدن و ظاهر به طرف عالم قلب و باطن هستند و اين دسته باز دو دستهاند : يك دستهاى سيّار هستند كه با قدم شرع و عقل بر جادهى طريقت قدم مىنهند و دستهى ديگر طيّار و در پرواز هستند كه ببال عشق و همّت در فضاى حقيقت و دلباختگى بحقّ پرواز مىكنند و از حركات آنها انجام وظايف دين به گوش مىرسد مانند صداى گلوله زنگ از گردن گوسفند و جملهى . « إِنْ كُنْتُمْ عَلى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 607
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٠٧