حكمت و أضداد آن ، پيداست [ به عللى كه هم اكنون ذكر خواهد شد ] پس اگر براى وى اميدوارى پيش آيد ، ذلّت طمع و آز او را در بر مىگيرد و اگر مورد هيجان طمع قرار گرفت ، حرص او را به هلاكت مىكشد و اگر نااميدى او را فراگيرد تأسف پياپى او را مىكشد و اگر خشم او را فراگيرد عصبانيت و غيظ او شدت مىگيرد ، و اگر از خود راضى و خوشنود شود حفظ و نگهدارى خود را فراموش مىكند و اگر ترس او را فراگيرد پرهيز از آن وى را مشغول مىسازد و اگر امنيّت و آرامش به دست آورد ، غرور بر او غالب مىشود و اگر نعمت وى زياد شود ، بزرگ بينى بر وى عارض مىشود و اگر سختى و مصيبتى به او رسيد ، جزع و شكايت از آن مصيبت او را رسوا مىكند و اگر مالى به دست آورد ، آن بىنيازى او را خاموش و بىتحرك مىكند ، و اگر گرفتار فقر و بىچيزى گردد پريشانى وى را مشغول مىسازد و اگر گرسنگى او را رنج داد ، ناتوانى و ضعف او را نقش بر زمين مىكند و اگر به پرخورى افتد ، پرخورى نفس كشيدن را از او مىستاند پس هر تقصير و كوتاهى او را زيان مىرساند و هر زيادهروى او را فاسد و تباه مىسازد .
« 250 » بخشندگى ، راه نجات از نابودى است و مداراى در كارها ، راه رهايى از لغزشهاست .
« 251 » على عليه السّلام در حالى كه دست كميل بن زياد را در دست داشت ، به وى فرمود : اى كميل ! اين دلها ظرفهايى هستند و بهترين آنها آن است كه ظرفيتش بيشتر و افزونتر
هامش
( 250 ) . ارشاد شيخ مفيد ، ج 1 ، ص 303 ، شماره 61 ، باب سوم ، فصل 53 ؛ بحار الانوار ، ج 77 ، ص 423 .
( 251 ) . تذكرة الحفاظ ذهبى ، ج 1 ، ص 11 با اختلاف در الفاظ ؛ حلية الأولياء ، ج 1 ، ص 79 ، با اختلاف در الفاظ و تقديم و تأخير بعضى از جملهها ؛ تاريخ بغداد ، ج 6 ، ص 247 ؛ لسان الميزان ، ج 1 ، ص 372 ؛ فرائد السمطين ، ج 1 ، ص 396 ، حديث 334 تذكرة الخواص ، ص 141 ؛ مناقب خوارزمى ، 24 ، ص 263 ؛ تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 205 ؛ أحياء العلوم غزالى ، ج 1 ، ص 17 ؛ تحف العقول ، ص 118 ؛ امالى شيخ مفيد ، حديث سوم ، مجلس بيست و نهم ، ص 379 ؛ امالى طبرسى ، ج 1 ، ص 19 ؛ نهج السعادة ، ج 1 ، ص 505 ، شمارهء 152 .