مربوط به آن كنم پوزش مىطلبم ، ولى نكتهء مورد توجّه اين است كه شما آقايان كسى را براى رياست اين مجمع انتخاب كردهايد كه هيچگاه يأس در دل او راه نيافته و نوميدى او را از پاى درنياورده ، بلكه پيوسته سراسر قلب وى از نيروى ايمان لبريز بوده و هست و اطمينان دارد به اينكه هنوز آن نيروى نهانى در كمون ذهن مسلمانان جهان نهفته است و به وسيلهء همان نيرو مىتوان اذهان بشريت را از قيود رنگ و نژاد و خون رهايى بخشيد .
بلى ، شما آقايان كسى را انتخاب كردهايد كه به اهمّيّت عظيم و اثر فعّال و عميق دين ، در رهبرى و راهنمايى فرد و اجتماع به صورت يكنواختى ايمان دارد ، و نيز از هر نظر يقين دارد كه تعيين سرنوشت جهان اسلام در دست خود مسلمانان است نه در اختيار دشمنانشان ، در چنين شرايطى بديهى است چنين كسى و با چنان عقيدهاى ، ناگزير است حل همهء مشكلات را فقط بر اساس نظريه اسلامى جستجو كند .
اينك با اصرار و تأكيد تمام مىگويم مبادا در ذهن احدى خطور كند كه مشكلاتى را كه بدان اشاره كردم منحصر و محدود به حدود نظريات است و بس ، بلكه آنچه را بر سبيل اجمال بيان كردم ، به خوبى مىدانم كه در قلب برنامههاى حياتى و گامهاى عملى نهفته است . به عنوان مثال اگر ما فقط در هندوستان دستور زندگى و نظام عمل را بر اساس اصول و مبادى اسلام قرار دهيم ، خواهيم توانست ملّت نمونهاى را به همهء جهانيان نشان دهيم كه در زندگى همهء مسلمانان مؤثر باشد و چه بسا كه اثر آن در سراسر اقطار كرهء زمين محسوس و مشهود شود ، و اين همه هدفى است كه به آن نظر دوختهايم و مىكوشيم تا در شبه قارهء هند تمدنى ممتاز و فرهنگى برگزيده به وجود آوريم .
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 543
مساهمون: أحمد أمين
ص٥٤٣