وجود او و غير او اجتماعى به وجود آيد با نظامات صحيح و استوار .
با توجّه به همين معانى بوده است كه ريشهء اصلى سياست مسلمانان در گذشته ، از مادهء اصلى همين تربيت مايه گرفته است و اين سياستى است كه فروع عملى آن از ادلهء اجمالى محكمات قرآن كريم و روش پيامبر صلى الله عليه و آله استنباط شده است .
از آن جايى كه نظامات سياسى و اجمالى اسلام از حقيقت اسلام به دست آمده است نمىتوان تصور كرد كه بين اين نظامات سياسى و حقيقت اسلام مباينتى وجود دارد زيرا به طورى كه اشاره شد اين نظامات ساختهء اسلام است و از لُب آن به وجود آمده و ارتباط هر يك با ديگرى مانند ارتباط لازم با ملزوم و ارتباط علت با معلول آن است ، به طورى كه بىنيازى از يكى ، در حكم بىنيازى از ديگرى است . در اين صورت حتّى براى يك آن هم نمىتوانم تصور كنم ، آن كسى كه سياست ساخته شده بر اساس عصبيت و مليت را بر سياست اسلامى ترجيح مىدهد و با توجّه به اصول و مبادى واقعى وحدت جامعه ، نسبت به اعضاى جامعه تجاهل مىكند ، چگونه مسلمان شناخته مىشود ؟ مسلمانان هند در حال حاضر دچار چنين مشكلى هستند .
بايد اعتراف كرد كه شايد امكانپذير نباشد كه همهء ملتهاى روى زمين را يك مرتبه دور يكديگر جمع كنيم و به سوى زندگانى يكنواخت جهش دهيم ، لكن امكان دارد كه همهء خانوادههاى اسلامى را بر صراط مستقيم گرد هم آوريم . بدين سبب بود كه دعوت پيشوايان بزرگ هند در جمع كلمه بين هندو و مسلمان بر اساس محبت مطلق ، بدون توجّه به داشتن برنامهء عملى بىنتيجه و بىاثر ماند و موفّقيّتى به دست نياوردند ، و نيز ملاحظه مىكنيم وقتى كه اينگونه مسائل مورد بحث و مجادله و مناظره قرار مىگيرد ، براى حل
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 546
مساهمون: أحمد أمين
ص٥٤٦