و چه غير جنگى - بتواند با همّتى بلند و نظرى وسيع عادلانه و ماهرانه انجام دهد » . و اين وسيعترين نظرى است كه بتوان دربارهء تحصيل اظهار كرد .
فيلسوف آمريكايى ، جان ديوئى ، تحصيل را چنين توصيف مىكند :
« تحصيل عبارت از سيرى است براى شكل دادن اساسى به جنبههاى فكرى و احساسى نسبت به طبيعت و نوع بشر » . يعنى به كار بردن استعداد در ايجاد نيروى فكرى و عاطفى بشر براى اينكه بتواند در طبيعت و در نهاد او تصرف كند .
به نظر دكتر جان پارك تحصيل عبارت است از هنر يا سير بشر ، يا تحصيل دانش و كسب عادات به وسيلهء تعليم و تربيت يا مطالعه و بررسى . يكى از كارشناسان تعليم و تربيت به نام پروفسور هرمن . ه .
هورن ، در اينباره چنين مىنويسد : « تحصيل عبارت است از سير دائم و جاويد رفيع و عالى براى تعديل و تصفيهء جسمى و فكرى تكامل يافته ، به صورتى كه بشر با آزادى تمام و با روحى خودآگاه با خدا ارتباط پيدا كند ، و اين ارتباط در محيط فكرى ، عقلى ، عاطفى و تمايلات عمومى بشر جلوهگر باشد » .
پروفسور نيبلت اين طور اظهارنظر مىكند : « هدف تحصيلات خرسندى نيست ، بلكه منظور عالىترى در كار است و آن عبارت است از به كار بردن استعداد براى آگاه شدن ، و عميق ساختن ادراك بشر و چه بسا كه در اين ميانه ، مثلًا تصادم و تعارضى اجتنابناپذير باشد ، و همچنين تلاش و كوشش و تحمل رنج . . . تا اينكه عمل شخص درست و طبيعى انجام شود » .
بدين ترتيب و با توجّه به همهء اين معانى ، تحصيل عبارت است از
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 440
مساهمون: أحمد أمين
ص٤٤٠