خدا در طلب تحصيل علم برآيد مثل اين است كه خدا را عبارت كرده است ؛ و كسى كه دربارهء علم گفتگو كند مثل اين است كه خدا را ستايش كرده است ؛ و كسى كه در جستجوى كسب علم باشد مثل اين است كه خدا را مدح و ثنا كرده است ؛ و كسى كه در نشر دانش بكوشد مانند كسى است كه صدقه داده است ؛ و كسى كه عهدهدار تعليم مىشود مانند كسى است كه با خلوص عقيده خدا را پرستش كرده باشد » .
با توجّه به اهمّيّت دانش و تعليم و تربيت و تحصيل ضرورت دارد كه به طور وضوح ، اهمّيّت و خاصيت تحصيل يا تعليم و تربيت را درك كنيم و اصول و اركانى را كه اين موضوع بر آن استوار شده است بدانيم ، به اين دليل به توضيح و تشريح اين مقصود مىپردازيم :
1 . تحصيل يا تعليم و تربيت چيست ؟
اين معنايى را كه درصدد درك آن هستيم صرفاً مفهوم تعليم يا آموزش نيست بلكه مقصود ، سيرى است كه از طريق آن ملّتى به بيدارى ضمير يا خودآگاهى مىرسد . وسيلهء به دست آوردن اين منظور پيشرفت و تكامل خودآگاهى افرادى است كه ملّت را تشكيل مىدهند و عبارت از پرورش دادن نسلهاى جديد در زمينهء هنرها و حرفههاى زندگى و مجهز ساختن آنان در تحقق دادن وظيفه و رسالتى است كه در زندگى بر عهده دارند .
هر ملّتى به وسيلهء تعليم و تربيت ، فرهنگ و مواريث فكرى و عقلى خود را به نسلهاى جديد انتقال مىدهد و ايدهآلها و آرمانهاى حياتش را به آنان الهام مىدهد . تحصيل يا تعليم و تربيت عبارت است از تجهيز و پرورش ذهنى و جسمى و اخلاقى و هدف آن به وجود آوردن مردان و زنان بسيار مهذبى است كه شايستگى انجام دادن وظايفشان را به طورى كه درخور مقام و مطابق شأن انسان است
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 438
مساهمون: أحمد أمين
ص٤٣٨