فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ » « 1 » .
قبل از زمان شما سوابقى و سننى بوده است ، لذا در زمين گردش كنيد و سرانجام ستمكاران را در نظر بگذرانيد .
« إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاس » « 2 » .
اگر بر شما جراحتى وارد آمده است بر ديگران نيز چنان جراحتى وارد شده است . ما اين روزها را در ميان مردم تجديد مىكنيم .
« وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَل » « 3 » .
براى هر ملّتى دورهاى معين است .
آيهء اخير نمونهاى است كه به طرز خاصى ناظر به يك جنبهء كلى تاريخ است كه با اين سبك و اسلوب خاص نشان مىدهد . در اين صورت تصور اينكه قرآن فاقد حكمت و اصول اوليهء علم تاريخ است اشتباه بزرگى است . حقيقت اين است كه تمام روح مقدمهء ابنخلدون به طور كلى ناشى از الهاماتى است كه مؤلف از قرآن گرفته است و حتّى در قضاوتهاى اخلاقى وى محسوس و مشهود است كه به حد اعلى مديون قرآن است . يكى از شواهد اين موضوع بحث وى در اينباره ، تفسير و تشريح آيه زير است :
هامش
( 1 ) . سوره آل عمران ، آيه 137 .
( 2 ) . سوره آل عمران ، آيه 140 .
( 3 ) . سوره اعراف ، آيه 34 .